نفت برگشت، ارزانی نه!

به گزارش میزنفت؛ ۱۹ نفتکش غول‌پیکر در طول یک هفته از تنگه هرمز خارج شدند. هرکدام از آنها توان حمل حدود دو میلیون بشکه نفت عربستان را داشتند. اگر فقط همین تصویر را ببینیم، می‌شود تصور کرد سخت‌ترین روزهای بحران انرژی خاورمیانه رو به پایان است؛ نفتکش‌ها دوباره حرکت می‌کنند، صادرات عربستان بالا رفته و هرمز نسبت به ماه‌های قبل نفت بیشتری از خود عبور می‌دهد.

اما چند ساعت پس از انتشار همین آمار، اتفاق دیگری در صفحه معامله‌گران نفت دیده می‌شد: برنت نه‌تنها ارزان نشده بود، بلکه صبح دوشنبه بیش از سه درصد افزایش یافت و به ۱۰۷.۷۵ دلار برای هر بشکه رسید. اینجا همان تناقضی شکل می‌گیرد که بازار جهانی انرژی این روزها با آن زندگی می‌کند:

نفت برگشته؛ اما بازار هنوز به شرایط عادی برنگشته است و تفاوت میان این دو، چیزی است که قیمت نفت، گازوئیل و در نهایت سوخت مصرف‌کننده را بالا نگه داشته است.
 

۱۲.۸ میلیون بشکه، عددی بزرگ با یک جای خالی بزرگ‌تر

داده‌های مقدماتی شرکت کپلر که امروز رویترز منتشر کرده نشان می‌دهد صادرات نفت خام تولیدکنندگان اصلی خاورمیانه در ماه سپتامبر به حدود ۱۲.۸ میلیون بشکه در روز رسیده است؛ بالاترین سطح از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه.

این مجموعه شامل عربستان، امارات، عراق، عمان، قطر، کویت و ایران است. بخش مهمی از افزایش سپتامبر به رشد صادرات عربستان و امارات مربوط می‌شود. عدد ۱۲.۸ میلیون بشکه در نگاه نخست خبر خوبی برای بازار است. اما باید آن را کنار عدد دوم گذاشت.

در فوریه، پیش از آغاز جنگ، همین کشورها روزانه حدود ۱۸.۸ میلیون بشکه نفت صادر می‌کردند. یعنی حتی پس از بهترین ماه صادراتی از زمان شروع جنگ، هنوز حدود ۶ میلیون بشکه در روز از جریان قبلی نفت منطقه کم است؛ فاصله‌ای معادل تقریباً یک‌سوم صادرات پیش از جنگ. 

بنابراین «بازگشت صادرات» با «بازگشت کامل عرضه» یکی نیست. سپتامبر بیش از آنکه پایان بحران باشد، نشانه ترمیم بخشی از یکی از بزرگ‌ترین اختلال‌های عرضه نفت در ماه‌های گذشته است.
 

عربستان مسیر اضطراری‌اش را عوض کرد

موتور اصلی جهش صادرات سپتامبر عربستان بوده است. طبق داده‌های کپلر، صادرات نفت خام عربستان از ۲.۴۴۶ میلیون بشکه در روز در اوت به حدود ۵.۴ میلیون بشکه در روز در سپتامبر رسیده است.

بخش مهمی از این نفت از رأس‌تنوره، در داخل خلیج فارس، بارگیری شده است. صادرات این بندر از فقط ۹۲۹ هزار بشکه در روز در اوت به حدود ۳.۶ میلیون بشکه در روز در سپتامبر رسیده؛ بااین‌حال حتی این مقدار نیز هنوز بسیار کمتر از رقم ۶.۴۱۱ میلیون بشکه‌ای فوریه است. این تغییر فقط تصمیمی تجاری نبود.

پس از آسیب‌دیدن خط لوله شرق به غرب عربستان، ریاض بخشی از صادراتی را که قرار بود از بندر ینبع در دریای سرخ انجام شود، دوباره به پایانه‌های شرقی و مسیر هرمز منتقل کرد. در ۲۲ سپتامبر نیز منابع رویترز از ازسرگیری فعالیت خط لوله شرق به غرب با ظرفیت محدود خبر دادند؛ بازگشت کامل ظرفیت، طبق همان گزارش، می‌تواند چند هفته زمان ببرد. 

در واقع عربستان برای حفظ صادرات، مسیرهایش را مرتب جابه‌جا کرده است: یک روز برای فرار از خطر هرمز بیشتر به دریای سرخ تکیه کرده و روز دیگر پس از آسیب‌دیدن مسیر غربی، دوباره حجم بیشتری از نفت را به خلیج فارس برگردانده است. این انعطاف صادرات را بالا برده، اما هزینه و ریسک لجستیکی بازار را از بین نبرده است.
 

بازگشت هرمز، هنوز نه آن هرمز قدیمی

در سپتامبر میزان صادرات نفت خام از مسیر تنگه هرمز قرار است به حدود ۷.۴ میلیون بشکه در روز برسد. این رقم نسبت به ماه‌های سخت جنگ افزایش مهمی محسوب می‌شود. اما یک مقایسه نشان می‌دهد چرا بازار هنوز به این مسیر با احتیاط نگاه می‌کند.

پیش از جنگ، به‌طور معمول حدود ۱۲۵ کشتی تجاری بزرگ در روز از هرمز عبور می‌کردند؛ از نفتکش و کشتی حامل گاز گرفته تا کشتی‌های کانتینری و فله‌بر. این آبراه در آن زمان مسیر انتقال حدود یک‌پنجم عرضه روزانه نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان بود. 

ضمن اینکه داده‌های ردیابی کشتی‌ها کامل نیستند. کپلر تصریح کرده آمار آن کشتی‌هایی را که سامانه شناسایی خودکار خود را خاموش کرده باشند، لزوماً ثبت نمی‌کند. بنابراین افزایش عبور نفتکش‌ها واقعیت دارد؛ اما «عادی‌شدن هرمز» هنوز گزاره‌ای بزرگ‌تر از چیزی است که داده‌های فعلی ثابت می‌کنند.
 

۱۹ نفتکش، تصویری که بازار مدتی ندیده بود

یکی از چشمگیرترین اعداد گزارش امروز مربوط به هفته گذشته است. بر اساس رصد کپلر، ۱۹ نفتکش بسیار بزرگ حامل نفت خام عربستان از تنگه هرمز خارج شدند؛ هرکدام با ظرفیتی حدود دو میلیون بشکه. 

یک هفته قبل‌تر نیز نشانه‌های افزایش صادرات دیده می‌شد. رویترز در ۲۱ سپتامبر گزارش داده بود آرامکو در یک روز حدود ۱۴ میلیون بشکه نفت را روی هفت نفتکش غول‌پیکر در رأس‌تنوره بارگیری کرده است. در همان مقطع، جریان نفت عربستان از هرمز به حدود ۲.۹ میلیون بشکه در روز رسیده بود؛ درحالی‌که میانگین اوت حدود ۷۰۰ هزار بشکه در روز گزارش شده بود. 

در کمتر از دو هفته، تصویر هرمز از آبراهی با تردد بسیار محدود به مسیری تبدیل شده که دوباره گروه‌های بزرگی از نفتکش‌ها از آن خارج می‌شوند.

اما همین‌جا یک سؤال مهم مطرح می‌شود: اگر این همه نفت برگشته، چرا قیمت‌ها پایین نمی‌آیند؟

پاسخ اول؛ ۶ میلیون بشکه هنوز برنگشته است. بازار نفت فقط به جهت حرکت صادرات نگاه نمی‌کند؛ به حجم آن هم نگاه می‌کند. ۱۲.۸ میلیون بشکه در روز عدد قابل توجهی است، اما در مقایسه با ۱۸.۸ میلیون بشکه فوریه هنوز کسری بزرگی باقی مانده است. 

آژانس بین‌المللی انرژی نیز در گزارش سپتامبر خود پیش‌بینی کرده عرضه جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ به‌طور متوسط ۵.۷ میلیون بشکه در روز کمتر از سال قبل باشد و بازگشت کامل عرضه تولیدکنندگان خاورمیانه را به سال ۲۰۲۷ موکول کرده است. 

یعنی افزایش سپتامبر، بخشی از شکاف را پر کرده؛ نه همه آن را. بازار زمانی می‌تواند کاهش پایدار قیمت را جدی‌تر بگیرد که افزایش صادرات چند هفته و چند ماه ادامه پیدا کند، تولیدهای متوقف‌شده بازگردند و خطر قطع دوباره مسیرها کاهش یابد.

پاسخ دوم؛ مشکل دیگر فقط نفت خام نیست. بحران انرژی فعلی در ماه‌های گذشته تغییر شکل داده است. در آغاز، سؤال اصلی این بود که «چقدر نفت خام می‌تواند از خاورمیانه خارج شود؟» حالا سؤال دیگری کنار آن قرار گرفته:

پالایشگاه‌ها چقدر بنزین، گازوئیل و سوخت هواپیما می‌توانند به بازار برگردانند؟ گزارش سپتامبر آژانس بین‌المللی انرژی نشان می‌دهد صادرات فرآورده‌های نفتی و گاز مایع خاورمیانه هنوز نزدیک به ۳.۷ میلیون بشکه در روز، معادل حدود ۶۰ درصد، کمتر از فوریه است. وضعیت گازوئیل سخت‌تر است.

صادرات خالص گازوئیل و گازوئیل‌مانند کشورهای خلیج فارس در اوت حدود ۳۹۰ هزار بشکه در روز بوده؛ کمی بیشتر از یک‌چهارم سطح پیش از جنگ. در همان زمان، اختلال پالایشگاه‌های روسیه نیز عرضه جهانی گازوئیل را محدود کرده است. 

این یعنی ممکن است نفت خام بیشتری روی آب باشد، اما همان مقدار افزایش هنوز به معنای بازگشت مشابه گازوئیل، بنزین یا سوخت هواپیما نیست و مصرف‌کننده در نهایت نفت خام نمی‌خرد؛ فرآورده می‌خرد.
 

گازوئیل، جایی که بحران هنوز زنده است

رویترز هفته گذشته گزارش داد ذخایر گازوئیل آمریکا در سطوح بسیار پایین تاریخی قرار گرفته و قیمت خرده‌فروشی این سوخت برای نخستین بار از ۶ دلار در هر گالن عبور کرده است. ذخایر در مقطعی تقریباً ۱۵ درصد پایین‌تر از متوسط پنج‌ساله فصلی بودند. 

اداره اطلاعات انرژی آمریکا نیز در گزارش رسمی سپتامبر پیش‌بینی کرده موجودی سوخت‌های تقطیری ــ که عمدتاً به‌عنوان گازوئیل فروخته می‌شوند ــ در سپتامبر به زیر ۱۰۰ میلیون بشکه برسد و تا پایان ۲۰۲۶ و بخش عمده ۲۰۲۷ پایین‌تر از کف دامنه پنج‌ساله باقی بماند. 

پس حتی اگر امروز نفتکش بیشتری از هرمز خارج شود، انبارهای خالی گازوئیل با یک هفته افزایش صادرات نفت خام پر نمی‌شوند. این همان فاصله‌ای است که در قیمت سوخت دیده می‌شود.
 

صبح دوشنبه، بازار دوباره ۱۰۷ دلار را دید

اگر افزایش صادرات خاورمیانه تنها عامل بازار بود، انتظار می‌رفت انتشار آمار امروز فشار کاهشی شدیدی بر قیمت ایجاد کند. اما بازار صبح دوشنبه مسیر دیگری رفت.

برنت در معاملات صبح ۲۸ سپتامبر با افزایش ۳.۲۹ درصدی به ۱۰۷.۷۵ دلار رسید و نفت خام آمریکا نیز به ۹۴.۵۵ دلار افزایش یافت. رویترز این حرکت را در فضایی گزارش کرد که امید به توافق فوری ایران و آمریکا کاهش یافته، درگیری‌های منطقه‌ای ادامه دارد و بازار همچنان ریسک اختلال مجدد عرضه را قیمت‌گذاری می‌کند. گفت‌وگوها، طبق همان گزارش، پایان نیافته‌اند. 

این نمونه خوبی از تفاوت «نفت موجود» و «ریسک نفت آینده» است. بازار فقط نمی‌پرسد امروز چند بشکه صادر شد. می‌پرسد آیا همین مقدار فردا نیز صادر خواهد شد؟ آیا مسیر دوباره بسته می‌شود؟ آیا تأسیسات دیگری آسیب می‌بینند؟ آیا صادرات فرآورده‌ها بالا می‌رود؟ تا زمانی که پاسخ این پرسش‌ها روشن نباشد، بخشی از ریسک در قیمت نفت باقی می‌ماند.
 

پس چه چیزی باید اتفاق بیفتد تا نفت واقعاً ارزان شود؟

بازار به چند اتفاق هم‌زمان نیاز دارد: جریان نفت خام باید نه فقط برای چند روز، بلکه پایدار افزایش یابد؛ صادرات فرآورده‌ها باید به سطح بالاتری برگردد؛ پالایشگاه‌ها باید ظرفیت ازدست‌رفته را بازیابی کنند؛ ذخایر گازوئیل و سایر سوخت‌ها دوباره ساخته شوند؛ و هزینه و ریسک حمل‌ونقل در هرمز و مسیرهای جایگزین پایین بیاید.

اداره اطلاعات انرژی آمریکا در سناریوی پایه خود انتظار دارد با افزایش تدریجی صادرات خاورمیانه و بازگشت تولیدهای متوقف‌شده، قیمت نفت در ادامه کاهش یابد و متوسط برنت در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۷ به حدود ۷۷ دلار برسد. همان نهاد تأکید می‌کند که بی‌ثباتی عبور نفت از هرمز و مسیرهای جایگزین می‌تواند نوسان کوتاه‌مدت را بسیار بیشتر از مسیر متوسط این پیش‌بینی کند. این یک پیش‌بینی است، نه تضمین قیمت آینده.
 

ایران در آمار ۱۲.۸ میلیون بشکه کجاست؟

یک نکته را باید روشن نگه داشت. کپلر رقم ۱۲.۸ میلیون بشکه را برای مجموعه‌ای از کشورهای منطقه ــ از جمله ایران ــ محاسبه کرده، اما گزارش امروز رویترز جزئیات افزایش یا کاهش صادرات ایران را جداگانه منتشر نکرده است. 

بنابراین از این گزارش نمی‌توان نتیجه گرفت صادرات ایران نیز به همان نسبت عربستان افزایش یافته است. این تفکیک برای ایران مهم است؛ چون افزایش کل صادرات خاورمیانه الزاماً به معنی افزایش صادرات هر کشور منطقه نیست. برای سنجش وضعیت ایران باید داده‌های جداگانه بارگیری، مقصد نفتکش‌ها و تحویل محموله‌ها بررسی شود.
 

نفتکش‌ها برگشته‌اند، آرامش هنوز نه

۱۹ نفتکش بزرگ عربستان در یک هفته از هرمز بیرون آمده‌اند. صادرات منطقه به بالاترین میزان از آغاز جنگ رسیده است. عربستان در یک ماه صادرات خود را بیش از دو برابر کرده و رأس‌تنوره بار دیگر به یکی از مهم‌ترین دریچه‌های خروج نفت خلیج فارس تبدیل شده است. اینها نشانه‌های واقعی بهبودند.

اما آن سوی تصویر، هنوز روزانه حدود ۶ میلیون بشکه از صادرات پیش از جنگ خاورمیانه غایب است. صادرات فرآورده‌ها بسیار پایین‌تر از فوریه قرار دارد، بازار جهانی گازوئیل با کسری موجودی روبه‌روست و خطر اختلال دوباره مسیرهای دریایی از میان نرفته است. به همین دلیل تناقض بازار فقط ظاهری است.

نفت خام دارد برمی‌گردد؛ اما چیزی که قیمت را واقعاً پایین می‌آورد، بازگشت پایدار عرضه، پالایش، ذخایر و امنیت حمل‌ونقل در کنار یکدیگر است. سپتامبر نشان داد خاورمیانه دوباره می‌تواند نفت بیشتری به آب بیندازد. اما بازار برای اعلام پایان بحران، هنوز به چیزی بیشتر از دیدن چند ردیف نفتکش در هرمز نیاز دارد.

منابع:
رویترز و داده‌های کپلر در ۲۸ سپتامبر،
گزارش سپتامبر آژانس بین‌المللی انرژی و
گزارش سپتامبر اداره اطلاعات انرژی آمریکا. 

دوشنبه ۶ مهر ۱۴۰۵ ساعت ۱۲:۲۶