نفتکش‌ها برگشتند

به گزارش میزنفت؛ در بندرهای نفتی آسیا، نفتکش‌ها دوباره در حال تخلیه محموله‌اند. کشتی‌هایی که از خلیج فارس، دریای عمان و مسیرهای جایگزین حرکت کرده‌اند، نفت را به پالایشگاه‌های منطقه می‌رسانند. آمارها نشان می‌دهد حجم واردات نفت آسیا در ماه سپتامبر نسبت به ماه‌های گذشته افزایش یافته و به بالاترین سطح از آغاز جنگ ایران رسیده است.

اما پشت این افزایش، واقعیت دیگری پنهان شده است: آسیا همچنان میلیون‌ها بشکه نفت کمتر از گذشته دریافت می‌کند. رویترز در تحلیلی که امروز، ۲۳ سپتامبر، به قلم کلاید راسل منتشر کرده، با بررسی داده‌های شرکت اطلاعات کالایی کپلر گزارش داده است که واردات نفت خام آسیا در سپتامبر به حدود ۲۳.۹۶ میلیون بشکه در روز می‌رسد. این رقم در اوت ۲۳.۳۸ میلیون بشکه بود و در مقایسه با ماه آوریل، افزایش قابل توجهی نشان می‌دهد.

بااین‌حال، در سه ماه منتهی به فوریه و پیش از آغاز جنگ، میانگین واردات نفت خام آسیا روزانه ۲۷.۵۵ میلیون بشکه بود. به بیان دیگر، با وجود افزایش دوباره واردات، فاصله بازار با شرایط پیش از جنگ همچنان حدود ۳.۵۹ میلیون بشکه در روز است.

این اختلاف، تنها یک عدد در گزارش‌های کشتیرانی نیست. آسیا بزرگ‌ترین منطقه مصرف‌کننده نفت جهان است و پالایشگاه‌های چین، هند، کره جنوبی و ژاپن برای تولید بنزین، گازوئیل، سوخت هواپیما و خوراک صنایع پتروشیمی به جریان پایدار نفت خام وابسته‌اند.

وقتی این جریان مختل می‌شود، پیامد آن لزوماً به شکل توقف کامل پالایشگاه‌ها ظاهر نمی‌شود. پالایشگران می‌توانند از ذخایر استفاده کنند، تأمین‌کننده خود را تغییر دهند یا بخشی از تولید را تنظیم کنند؛ اما هرکدام از این راهکارها محدودیت و هزینه مخصوص خود را دارد.
 

بازاری که هنوز به نقطه آغاز نرسیده است

برای درک ابعاد بحران باید به آوریل بازگشت؛ زمانی که آثار اختلال در صادرات نفت خاورمیانه با شدت بیشتری در آمار واردات آسیا ظاهر شد. بر اساس داده‌های کپلر، واردات نفت خام این منطقه در آوریل به ۱۹.۱۵ میلیون بشکه در روز سقوط کرد؛ پایین‌ترین سطح در بیش از یک دهه.

از آن زمان واردات به‌تدریج افزایش یافته، اما این افزایش هنوز نتوانسته فاصله ایجادشده با سطح پیش از جنگ را از میان ببرد.
 

واردات روزانه نفت خام آسیا

افزایش واردات از آوریل تاکنون نشان می‌دهد شبکه تجارت نفت توانسته بخشی از اختلال اولیه را جبران کند. اما بازگشت جریان نفت با بازگشت تجارت به شرایط عادی تفاوت دارد.

طبق برآورد کپلر، اگر واردات سپتامبر در سطح پیش‌بینی‌شده باقی بماند، آسیا در مقایسه با میانگین پیش از جنگ، روزانه حدود ۱۳ درصد نفت خام کمتری دریافت خواهد کرد.
 

خاورمیانه، جای خالی روزانه ۳.۵ میلیون بشکه

بخش مهم کسری نفت آسیا به خاورمیانه مربوط می‌شود؛ منطقه‌ای که برای دهه‌ها یکی از منابع اصلی تأمین خوراک پالایشگاه‌های آسیایی بوده است. رویترز گزارش داده واردات نفت خام آسیا از خاورمیانه در سپتامبر به ۱۲.۵۶ میلیون بشکه در روز رسیده است. این رقم در اوت ۱۱.۶۶ میلیون بشکه بود.

در آوریل و پس از آغاز جنگ، واردات نفت خاورمیانه به آسیا تا ۷.۱۲ میلیون بشکه در روز کاهش یافته بود. افزایش واردات در ماه‌های بعد نشان می‌دهد صادرکنندگان منطقه توانسته‌اند بخشی از مسیرهای انتقال نفت را دوباره فعال کنند.

بااین‌حال، پیش از جنگ، آسیا به‌طور متوسط روزانه ۱۶.۰۹ میلیون بشکه نفت از خاورمیانه دریافت می‌کرد؛ رقمی که هنوز فاصله قابل توجهی با برآورد سپتامبر دارد.
 

کسری واردات نفت خاورمیانه به آسیا

۳.۵۳ میلیون بشکه در روز. تفاوت برآورد واردات سپتامبر با میانگین سه ماه پیش از آغاز جنگ و این کسری معادل حدود ۲۲ درصد سطح پیش از جنگ است. اهمیت این عدد زمانی روشن‌تر می‌شود که بدانیم تغییر مسیر تجارت نفت خاورمیانه، فقط با افزایش تعداد کشتی‌ها امکان‌پذیر نیست.

نفتکش باید در بندر مبدأ بارگیری کند، از مسیرهای دریایی عبور کند، در صورت نیاز محموله خود را به کشتی دیگری منتقل کند و در نهایت به پالایشگاه مقصد برسد. هر اختلال در یکی از این مراحل می‌تواند مدت سفر و هزینه حمل نفت را افزایش دهد.
 

نفتی که در آب‌های عمان دست‌به‌دست می‌شود

یکی از تغییرات مهم بازار نفت در ماه‌های اخیر، گسترش انتقال محموله میان نفتکش‌ها در آب‌های نزدیک عمان بوده است. رویترز در گزارش ۲۱ سپتامبر توضیح داده است که تولیدکنندگان خلیج فارس، برای ادامه صادرات در شرایط اختلال مسیرهای معمول، از شبکه‌ای از نفتکش‌های رفت‌وبرگشتی استفاده می‌کنند.

در این روش، نفت در پایانه‌های خلیج فارس بارگیری می‌شود و پس از عبور از هرمز، در آب‌های مناسب‌تر به نفتکش دیگری منتقل می‌شود. نفتکش دوم محموله را به مقصد نهایی می‌رساند و کشتی نخست می‌تواند برای بارگیری بعدی بازگردد.

این روش ابتدا از سوی شرکت ملی نفت ابوظبی توسعه یافت و سپس سایر تولیدکنندگان منطقه، از جمله آرامکوی عربستان، استفاده از آن را گسترش دادند.

بر اساس داده‌های کپلر، حجم نفت منتقل‌شده از این طریق در دریای عمان در سپتامبر حدود ۲.۵ میلیون بشکه در روز برآورد شده است؛ درحالی‌که در اوت حدود ۱.۴ میلیون بشکه بود. این تغییر به ادامه صادرات کمک کرده، اما هزینه انتقال نفت را نیز بالا برده است.

بر اساس گزارش رویترز به نقل از داده‌های گروه بورس لندن، هزینه حمل هر بشکه نفت با نفتکش‌های غول‌پیکر در مسیر خلیج فارس به چین در مقاطعی از ۳۰ دلار فراتر رفته است. برای بازاری که پیش از جنگ سهم هزینه حمل در ارزش نفت بسیار کمتر بود، این تغییر قابل توجه است.

تولیدکنندگان ممکن است برای حفظ مشتری بخشی از افزایش هزینه را با ارائه تخفیف جذب کنند. در مقابل، پالایشگران نیز با هزینه بیشتر حمل و پیچیدگی تأمین روبه‌رو می‌شوند. در چنین شرایطی، بازگشت محموله‌ها لزوماً به معنای بازگشت هزینه تجارت نفت به سطح گذشته نیست.
 

عربستان دوباره به ینبع برگشت

در همین بازار، عربستان نیز برای بازسازی مسیر صادراتی خود تلاش می‌کند. رویترز روز ۲۲ سپتامبر به نقل از سه منبع آگاه گزارش داد که فعالیت خط لوله شرق به غرب عربستان از سر گرفته شده است؛ مسیری که نفت میدان‌های شرقی این کشور را به بندر ینبع در دریای سرخ منتقل می‌کند.

این خط لوله پس از حمله پهپادی ۱۱ سپتامبر متوقف شده بود و به گفته منابع رویترز، سه ایستگاه پمپاژ آن آسیب دیده‌اند. با وجود ازسرگیری فعالیت، منابع آگاه گفته‌اند بازگشت کامل جریان نفت ممکن است شش تا هشت هفته زمان ببرد.

ظرفیت اسمی این خط لوله حدود هفت میلیون بشکه در روز است، اما عربستان پیش از اختلال اخیر از آن برای انتقال حدود چهار میلیون بشکه در روز به دریای سرخ استفاده می‌کرد. راه‌اندازی دوباره این مسیر برای بازار نفت خبر مهمی است؛ زیرا امکان صادرات بخشی از نفت عربستان بدون عبور از هرمز را فراهم می‌کند.

اما نفتی که امروز در یک خط لوله جریان پیدا می‌کند، همان روز به پالایشگاه آسیا نمی‌رسد. بارگیری، سفر دریایی و تخلیه محموله زمان می‌برد. به همین دلیل، اثر کامل بازگشت ظرفیت صادراتی عربستان باید در آمار ورود نفت به کشورهای خریدار در هفته‌ها و ماه‌های بعد بررسی شود.
 

چرا نفت ارزان می‌شود، اما گازوئیل نه؟

بخش قابل توجه‌تر گزارش امروز رویترز به بازار فرآورده‌های نفتی مربوط می‌شود؛ بازاری که هنوز نشانه‌های روشنی از فشار بر عرضه را نشان می‌دهد. براساس داده‌های کپلر، واردات فرآورده‌های سبک و میان‌تقطیر آسیا در سپتامبر حدود ۵.۸۴ میلیون بشکه در روز برآورد شده است.

این رقم در اوت ۵.۲۵ میلیون بشکه بود، اما میانگین سه ماه پیش از جنگ به ۷.۰۶ میلیون بشکه در روز می‌رسید. یعنی با وجود بهبود واردات، روزانه حدود ۱.۲۲ میلیون بشکه از این گروه فرآورده‌ها کمتر از سطح پیش از جنگ وارد آسیا می‌شود؛ معادل کاهش تقریبی ۱۷ درصدی.

رویترز گزارش داده است که در معاملات صبح چهارشنبه آسیا، نفت برنت حدود ۹۹ دلار برای هر بشکه معامله می‌شد، اما قیمت گازوئیل بازار سنگاپور به ۱۷۳.۸۴ دلار و بنزین به ۱۳۹.۶۰ دلار برای هر بشکه رسیده بود.

فاصله تقریبی قیمت گازوئیل سنگاپور با نفت برنت در این مقطع نزدیک به ۷۵ دلار برای هر بشکه بود. این اختلاف را نباید تماماً سود پالایشگاه تلقی کرد؛ مشخصات فرآورده، مبنای قیمت‌گذاری و سایر هزینه‌ها نیز اهمیت دارند. بااین‌حال، فاصله موجود نشان‌دهنده فشار بر بازار گازوئیل و ارزش بالاتر فرآورده آماده مصرف نسبت به نفت خام است.

پیش از جنگ، طبق گزارش رویترز، فاصله قیمت این فرآورده‌ها با نفت خام معمولاً در محدوده ۱۰ تا ۲۰ دلار برای هر بشکه قرار داشت. اکنون مسئله بازار فقط رسیدن نفت خام به پالایشگاه نیست؛ تولید و تحویل فرآورده کافی نیز اهمیت دارد.
 

کمبود فرآورده‌ها چگونه از آسیا به اروپا می‌رسد؟

پیامد اختلال در تجارت انرژی خاورمیانه به خریداران آسیایی محدود نمانده است. رویترز در ۲۱ سپتامبر گزارش داد اروپا برای جبران کمبود سوخت هواپیما به تأمین‌کنندگان دورتر، از جمله کره جنوبی، روی آورده است.

بر اساس داده‌های کپلر، واردات سوخت هواپیمای اروپا از کره جنوبی در سپتامبر به حدود ۱۲۹ هزار بشکه در روز رسیده است؛ بالاترین سطح از اکتبر ۲۰۲۲. شرکت مشاوره انرژی اسپکتس نیز پیش‌بینی کرده اروپا در سه‌ماهه چهارم سال با کسری روزانه حدود ۵۱۰ هزار بشکه سوخت هواپیما مواجه خواهد بود. این رقم پیش‌بینی کارشناسی است و هنوز کسری تحقق‌یافته محسوب نمی‌شود.

این اتفاق یکی از تغییرات مهم شبکه تجارت فرآورده‌ها را نشان می‌دهد.در شرایط عادی، بخشی از نیاز اروپا از پالایشگاه‌های خاورمیانه تأمین می‌شود. وقتی عرضه این منطقه محدود شود، خریداران اروپایی باید به بازارهای دورتر مراجعه کنند.

افزایش خرید اروپا از آسیا می‌تواند رقابت بر سر محموله‌های موجود را بیشتر کند؛ به‌ویژه در بازاری که هزینه حمل‌ونقل دریایی نیز افزایش یافته است.

بنابراین، حتی منطقه‌ای که بخشی از نفت خام موردنیاز خود را تأمین کرده باشد، ممکن است همچنان برای دستیابی به گازوئیل یا سوخت هواپیما با دشواری روبه‌رو شود.
 

هرمز باز شده یا تجارت نفت هنوز در بحران است؟

در گزارش امروز رویترز، میان آمار صادرات و آمار ورود نفت به مقصد تفاوت مهمی مطرح شده است. کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، در اظهاراتی از خروج روزانه حدود ۱۵ میلیون بشکه نفت از خاورمیانه سخن گفته بود.

کلاید راسل با بررسی داده‌های کپلر نوشته است که مجموع واردات جهانی نفت خام از خاورمیانه در سپتامبر حدود ۱۴.۷ میلیون بشکه در روز برآورد می‌شود؛ رقمی نزدیک به ادعای وزیر انرژی آمریکا. اما این نزدیکی آماری به معنای بازگشت تجارت به شرایط پیش از جنگ نیست.

طبق تحلیل رویترز، همین میزان نیز حدود سه میلیون بشکه در روز کمتر از سطح پیش از جنگ است. از طرف دیگر، ورود نفت به بنادر مقصد با خروج آن از بنادر مبدأ در یک روز معین یکسان نیست و زمان سفر نفتکش‌ها باید در مقایسه ارقام لحاظ شود.

به همین دلیل، برای ارزیابی شرایط واقعی بازار نفت، فقط نباید تعداد نفتکش‌های عبوری از هرمز یا حجم صادرات اعلام‌شده را بررسی کرد. میزان نفتی که در نهایت به پالایشگاه‌ها می‌رسد، زمان تحویل محموله‌ها و هزینه حمل، شاخص‌های مهم‌تری برای سنجش ترمیم زنجیره تأمین هستند.
 

بازار نفت ترمیم شده، اما هنوز بهبود کامل نیافته است

آمارهای تازه آسیا تصویری متفاوت از دو روایت رایج ارائه می‌دهند: نه تجارت نفت خاورمیانه کاملاً متوقف شده و نه به شرایط پیش از جنگ بازگشته است. نفتکش‌ها دوباره در مسیرهای صادراتی فعال شده‌اند. عربستان خط لوله شرق به غرب را راه‌اندازی کرده و تولیدکنندگان خلیج فارس انتقال محموله میان کشتی‌ها را گسترش داده‌اند. واردات نفت خام آسیا نیز از کف آوریل فاصله گرفته است.

اما با وجود تمام این تغییرات، آسیا همچنان روزانه حدود ۳.۶ میلیون بشکه نفت خام و ۱.۲ میلیون بشکه فرآورده‌های سبک و میان‌تقطیر کمتر از میانگین پیش از جنگ دریافت می‌کند. این دو عدد را نباید با یکدیگر جمع کرد؛ زیرا نفت خام و فرآورده‌ها دو گروه متفاوت از تجارت انرژی هستند. بااین‌حال، هر دو نشان می‌دهند بازگشت جریان تجارت هنوز کامل نشده است.

در چنین شرایطی، کاهش قیمت نفت خام لزوماً به معنای کاهش هم‌زمان قیمت بنزین، گازوئیل یا سوخت هواپیما نیست. پالایشگاه‌ها همچنان باید نفت را دریافت کنند، فرآورش دهند و محصول نهایی را به بازار مصرف برسانند. بحران انرژی دیگر فقط بر سر خروج نفت از خلیج فارس نیست؛ مسئله این است که نفت چه زمانی، با چه هزینه‌ای و به چه میزان به پالایشگاه‌ها می‌رسد.

منابع:
رویترز، ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۶؛ تحلیل کلاید راسل درباره واردات نفت خام و فرآورده‌های نفتی آسیا بر پایه داده‌های کپلر.
رویترز، ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶؛ گزارش ران بوسو درباره شبکه انتقال نفت میان نفتکش‌ها در دریای عمان و هزینه حمل نفت خلیج فارس.
رویترز، ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶؛ گزارش ازسرگیری فعالیت خط لوله شرق به غرب عربستان و برنامه بازگشت صادرات بندر ینبع.
 رویترز، ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶؛ گزارش کمبود سوخت هواپیما در اروپا و افزایش واردات از کره جنوبی.

چهارشنبه ۱ مهر ۱۴۰۵ ساعت ۱۱:۵۵