هرمز در مرکز روایت رسانه‌های عربستان
از جنگ نفتکش‌ها تا ۹ میلیارد دلار
میز نفت - رسانه‌های عربستان سعودی طی ساعات گذشته پوشش گسترده‌ای از تحولات ایران داشته‌اند؛ پوششی که برخلاف مقاطع قبلی تنها بر رویارویی نظامی تهران و واشنگتن متمرکز نیست. تنگه هرمز، جنگ نفتکش‌ها، آینده صادرات انرژی خلیج فارس، راه‌های دور زدن تحریم‌های مالی ایران، فشارهای اقتصادی داخلی و در نهایت احتمال بازگشت تهران و واشنگتن به میز مذاکره، مهم‌ترین محورهای این روایت هستند.
به گزارش میزنفت، بررسی گزارش‌های شرق‌الاوسط، عرب‌نیوز، العربیه و عکاظ نشان می‌دهد هرمز همچنان اصلی‌ترین زاویه نگاه رسانه‌های سعودی به ایران است؛ اما در کنار آن، مسئله‌ای دیگر نیز پررنگ شده است: اینکه ادامه بحران تا چه اندازه می‌تواند ساختار اقتصادی و انرژی منطقه را تغییر دهد.
روزنامه شرق‌الاوسط روز یکشنبه ۶ سپتامبر یکی از گزارش‌های اصلی خود درباره ایران را به سخنان محمدباقر قالیباف اختصاص داد و جمله «قواعد بازی تغییر کرده است» را در تیتر قرار داد.
این روزنامه به نقل از رئیس مجلس و مذاکره‌کننده ارشد ایران نوشت که تهران دیگر خود را مقید به «پاسخ متناسب» نمی‌داند و هر حمله جدید به منافع یا امنیت ایران با پاسخی سریع‌تر، شدیدتر و دردناک‌تر مواجه خواهد شد.
اما شرق‌الاوسط فقط بخش نظامی سخنان قالیباف را برجسته نکرد. این رسانه سعودی به بخش اقتصادی اظهارات او نیز پرداخت؛ از تورم، نوسان ارز، اشتغال، معیشت و مدیریت انرژی تا این جمله که مردم ممکن است مشکلات ناشی از فشار خارجی را تحمل کنند، اما «سوءمدیریت و کوتاهی» را تحمل نخواهند کرد. در واقع روایت شرق‌الاوسط تلاش دارد دو پرونده را کنار یکدیگر قرار دهد: افزایش قدرت بازدارندگی مورد ادعای تهران در خارج و فشار اقتصادی در داخل.
یکی از مهم‌ترین گزارش‌های اقتصادی امروز رسانه‌های سعودی نیز متعلق به شرق‌الاوسط است. این روزنامه با استناد به تحقیقی از وال‌استریت‌ژورنال نوشته است که باوجود چند دهه تحریم، میلیاردها دلار پول مرتبط با ایران همچنان به شکل غیرمستقیم از نظام مالی آمریکا عبور می‌کند.
براساس گزارشی که شرق‌الاوسط منتشر کرده، ایران برای این کار از شبکه‌ای از بانک‌های خارجی، حساب‌های کارگزاری، شرکت‌های واسطه و شرکت‌های پوششی استفاده می‌کند تا ارتباط نهایی برخی معاملات با ایران مشخص نباشد.
مهم‌ترین عدد گزارش ۹ میلیارد دلار است. طبق داده‌ای که وال‌استریت‌ژورنال به وزارت خزانه‌داری آمریکا نسبت داده، در سال ۲۰۲۴ حدود ۹ میلیارد دلار وجوه مرتبط با ایران از بانک‌های آمریکایی عبور کرده است.
اهمیت این گزارش برای بخش انرژی در اینجاست که سال‌هاست یکی از چالش‌های اصلی فروش نفت ایران نه فقط پیدا کردن مشتری، بلکه انتقال پول و تسویه درآمدهای نفتی بوده است. گزارش جدید نشان می‌دهد فشار تحریمی آمریکا نتوانسته تمام مسیرهای مالی ایران را مسدود کند، هرچند این مسیرها پیچیده‌تر، پرهزینه‌تر و پرریسک‌تر شده‌اند.
تحولات دریایی نیز بخش بزرگی از پوشش رسانه‌های عربستانی را تشکیل داده است. شرق‌الاوسط گزارش داده سپاه پاسداران از هدف قرار دادن سه نفتکش در تنگه هرمز و سه شناور مرتبط با آمریکا در نقاط دیگر خبر داده است. این ادعا در شرایطی مطرح شده که آمریکا نیز از حمله به نفتکش‌های ایرانی خبر داده و به این ترتیب «جنگ نفتکش‌ها» بار دیگر به یکی از اصلی‌ترین محورهای بحران تهران و واشنگتن تبدیل شده است.
العربیه نیز به‌طور گسترده حمله آمریکا به سه نفتکش نفت خام ایران را پوشش داده و سپس تصاویری را که سنتکام از آنچه غرق‌شدن یک نفتکش ایرانی معرفی کرده منتشر کرده است.
از زاویه رسانه‌های سعودی، مسئله تنها خسارت به چند نفتکش نیست. هر دور تازه از درگیری دریایی مستقیماً با امنیت عرضه نفت، بیمه دریایی، کرایه نفتکش‌ها و عبور کشتی‌های تجاری از هرمز گره خورده است. العربیه پیش‌تر نیز گزارش داده بود تنش‌های هرمز باعث دو برابر شدن هزینه بیمه دریایی و افزایش قابل توجه کرایه کشتی‌ها شده است.
روزنامه انگلیسی‌زبان عرب نیوز عربستان نیز امروز هشدار تازه ایران به آمریکا را پوشش داده است. این رسانه به نقل از فرماندهی مرکزی خاتم‌الانبیانوشته است که در صورت ادامه حمله به کشتی‌های ایرانی، ایجاد ناامنی و ادامه آنچه تهران «محاصره دریایی» می‌نامد، حملات نیروهای مسلح ایران به شناورهای نظامی آمریکا می‌تواند شدیدتر و حتی گسترده‌تر شود.
انتخاب این خبر برای تیتر بخش خاورمیانه عرب‌نیوز نشان می‌دهد از نگاه رسانه سعودی، احتمال گسترش جغرافیایی جنگ دریایی همچنان یک ریسک جدی برای منطقه محسوب می‌شود.
برای عربستان اما بحران هرمز فقط یک مسئله خارجی نیست. روزنامه عکاظ دوم سپتامبر گزارش داد نفتکش سعودی «سدر» هنگام عبور از تنگه هرمز با یک «حادثه امنیتی» مواجه شده و دو نفر از خدمه فیلیپینی آن جان خود را از دست داده‌اند.
وزارت خارجه عربستان سپس رسماً ایران را مسئول حمله معرفی و آن را محکوم کرد. خبرگزاری رسمی عربستان، واس (SPA)، در بیانیه‌ای به نقل از وزارت خارجه نوشت ریاض بر توقف تشدید تنش، تضمین امنیت کشتیرانی بین‌المللی و حفاظت از عرضه جهانی انرژی تأکید دارد.
همین موضع در عرب نیوز نیز بازتاب یافت؛ ریاض در کنار محکوم کردن حمله، خواستار آرام‌سازی، رعایت حقوق بین‌الملل و بازگشت طرف‌ها به مذاکره و راه‌حل‌های مسالمت‌آمیز شد.
این بخش شاید مهم‌ترین تفاوت میان لحن رسانه‌ای و موضع رسمی عربستان باشد. در حالی که پوشش رسانه‌ها روی تهدیدهای ایران و جنگ نفتکش‌ها متمرکز است، موضع رسمی ریاض همچنان تلاش می‌کند در کنار محکومیت تهران، مسیر مذاکره را باز نگه دارد.
شرق‌الاوسط امروز یک خبر دیپلماتیک مهم دیگر را نیز برجسته کرده است. طبق این گزارش، وزیران خارجه مصر و پاکستان بر ضرورت بازگشت به اجرای تفاهم‌نامه ۱۸ ژوئن اسلام‌آباد میان ایران و آمریکا تأکید کرده‌اند و خواستار دستیابی به توافقی جامع و پایدار شده‌اند که مانع گسترش بیشتر جنگ در منطقه شود.
انتشار این خبر همزمان با تشدید جنگ نفتکش‌ها قابل توجه است. روایت رسانه سعودی این است که در کنار بالا رفتن شدت برخورد نظامی، کانال دیپلماسی هنوز کاملاً بسته نشده است.
شرق‌الاوسط نیز طی روزهای گذشته سخنان قالیباف را پوشش داده بود که بازگشایی کامل هرمز را به اجرای تعهدات آمریکا در همان تفاهم‌نامه مرتبط می‌کرد.
یعنی هرمز از نگاه این رسانه فقط یک گذرگاه نفتی نیست؛ به بخشی از اهرم مذاکره میان تهران و واشنگتن تبدیل شده است.
وقتی مجموع این گزارش‌ها کنار یکدیگر قرار می‌گیرند، یک خط مشترک دیده می‌شود: نگرانی درباره اینکه بحران ایران و آمریکا ممکن است دیگر یک اتفاق موقت نباشد و به تغییر دائمی در بازار انرژی خلیج فارس منجر شود.
عربستان در ماه‌های اخیر چندین‌بار حمله به کشتی‌های تجاری و نفتکش‌های سعودی، اماراتی و قطری در هرمز را محکوم کرده است. در بیانیه‌های رسمی ریاض، تقریباً همیشه دو عبارت تکرار می‌شود: امنیت کشتیرانی بین‌المللی و امنیت عرضه جهانی انرژی.
این حساسیت قابل درک است. عربستان اگرچه خط لوله شرق–غرب و دسترسی به بندر ینبع در دریای سرخ را دارد، اما همچنان بخش بزرگی از تجارت انرژی خلیج فارس با وضعیت هرمز گره خورده است.
در سوی دیگر، هرچه ناامنی این مسیر طولانی‌تر شود، انگیزه کشورهای منطقه برای توسعه خطوط لوله، بنادر و مسیرهایی که هرمز را دور می‌زنند بیشتر می‌شود.
در بررسی رسانه‌های عربی یک یادداشت نیز با عنوانی نزدیک به این مضمون منتشر شده که آیا اقدامات سپاه در نهایت هرمز را به یک «پهنه آبی معمولی» و کم‌اهمیت تبدیل خواهد کرد.
این یادداشت متعلق به روزنامه النهار لبنان است و نه العربیه یا یک رسانه سعودی. نویسنده استدلال می‌کند که ادامه ناامنی می‌تواند عربستان و امارات را به توسعه بیشتر خطوط جایگزین سوق دهد و حتی مسیرهای جدیدی مانند مسیر قطبی را برای تجارت آسیا جذاب‌تر کند. این مطلب یک یادداشت تحلیلی و دیدگاه نویسنده است و نباید به‌عنوان موضع رسمی عربستان یا خبر قطعی درباره آینده هرمز تلقی شود.
مجموع پوشش امروز رسانه‌های عربستان را می‌توان در سه محور خلاصه کرد.
نخست، ایران هنوز یک قدرت اثرگذار بر امنیت انرژی خلیج فارس است و تحولات هرمز نشان می‌دهد تصمیمات تهران مستقیماً بر نفتکش‌ها، بیمه، کرایه حمل و عرضه انرژی تأثیر می‌گذارد.
دوم، رسانه‌های سعودی در کنار توان نظامی ایران، به آسیب‌پذیری‌های اقتصادی و مالی تهران نیز توجه زیادی نشان می‌دهند؛ از تورم و معیشت تا شبکه‌هایی که ایران برای جابه‌جایی پول و دور زدن تحریم‌ها استفاده می‌کند.
و سوم، برخلاف ادبیات تند خبری درباره جنگ نفتکش‌ها، در سطح رسمی هنوز یک خط روشن دیده می‌شود: ریاض خواهان مهار بحران و بازگشت به مذاکره است، نه تبدیل خلیج فارس به میدان یک جنگ دریایی دائمی. این همان دوگانگی است که اکنون در بخش مهمی از پوشش رسانه‌های سعودی درباره ایران دیده می‌شود؛ نگرانی از قدرت ایران در هرمز، در کنار نگرانی شاید بزرگ‌تر از هزینه ادامه همین بحران برای اقتصاد و انرژی کل منطقه.
منابع: الشرق‌الاوسط، Arab News،
العربیه،
عکاظ،
خبرگزاری رسمی عربستان (SPA)
و در بخش مقایسه رسانه‌های عربی، النهار لبنان.
شرق‌الاوسط: «قواعد بازی تغییر کرده است»
روزنامه شرق‌الاوسط روز یکشنبه ۶ سپتامبر یکی از گزارش‌های اصلی خود درباره ایران را به سخنان محمدباقر قالیباف اختصاص داد و جمله «قواعد بازی تغییر کرده است» را در تیتر قرار داد.
این روزنامه به نقل از رئیس مجلس و مذاکره‌کننده ارشد ایران نوشت که تهران دیگر خود را مقید به «پاسخ متناسب» نمی‌داند و هر حمله جدید به منافع یا امنیت ایران با پاسخی سریع‌تر، شدیدتر و دردناک‌تر مواجه خواهد شد.
اما شرق‌الاوسط فقط بخش نظامی سخنان قالیباف را برجسته نکرد. این رسانه سعودی به بخش اقتصادی اظهارات او نیز پرداخت؛ از تورم، نوسان ارز، اشتغال، معیشت و مدیریت انرژی تا این جمله که مردم ممکن است مشکلات ناشی از فشار خارجی را تحمل کنند، اما «سوءمدیریت و کوتاهی» را تحمل نخواهند کرد. در واقع روایت شرق‌الاوسط تلاش دارد دو پرونده را کنار یکدیگر قرار دهد: افزایش قدرت بازدارندگی مورد ادعای تهران در خارج و فشار اقتصادی در داخل.
۹ میلیارد دلار پول ایران در نظام بانکی آمریکا
یکی از مهم‌ترین گزارش‌های اقتصادی امروز رسانه‌های سعودی نیز متعلق به شرق‌الاوسط است. این روزنامه با استناد به تحقیقی از وال‌استریت‌ژورنال نوشته است که باوجود چند دهه تحریم، میلیاردها دلار پول مرتبط با ایران همچنان به شکل غیرمستقیم از نظام مالی آمریکا عبور می‌کند.
براساس گزارشی که شرق‌الاوسط منتشر کرده، ایران برای این کار از شبکه‌ای از بانک‌های خارجی، حساب‌های کارگزاری، شرکت‌های واسطه و شرکت‌های پوششی استفاده می‌کند تا ارتباط نهایی برخی معاملات با ایران مشخص نباشد.
مهم‌ترین عدد گزارش ۹ میلیارد دلار است. طبق داده‌ای که وال‌استریت‌ژورنال به وزارت خزانه‌داری آمریکا نسبت داده، در سال ۲۰۲۴ حدود ۹ میلیارد دلار وجوه مرتبط با ایران از بانک‌های آمریکایی عبور کرده است.
اهمیت این گزارش برای بخش انرژی در اینجاست که سال‌هاست یکی از چالش‌های اصلی فروش نفت ایران نه فقط پیدا کردن مشتری، بلکه انتقال پول و تسویه درآمدهای نفتی بوده است. گزارش جدید نشان می‌دهد فشار تحریمی آمریکا نتوانسته تمام مسیرهای مالی ایران را مسدود کند، هرچند این مسیرها پیچیده‌تر، پرهزینه‌تر و پرریسک‌تر شده‌اند.
جنگ نفتکش‌ها به صدر رسانه‌های سعودی برگشت
تحولات دریایی نیز بخش بزرگی از پوشش رسانه‌های عربستانی را تشکیل داده است. شرق‌الاوسط گزارش داده سپاه پاسداران از هدف قرار دادن سه نفتکش در تنگه هرمز و سه شناور مرتبط با آمریکا در نقاط دیگر خبر داده است. این ادعا در شرایطی مطرح شده که آمریکا نیز از حمله به نفتکش‌های ایرانی خبر داده و به این ترتیب «جنگ نفتکش‌ها» بار دیگر به یکی از اصلی‌ترین محورهای بحران تهران و واشنگتن تبدیل شده است.
العربیه نیز به‌طور گسترده حمله آمریکا به سه نفتکش نفت خام ایران را پوشش داده و سپس تصاویری را که سنتکام از آنچه غرق‌شدن یک نفتکش ایرانی معرفی کرده منتشر کرده است.
از زاویه رسانه‌های سعودی، مسئله تنها خسارت به چند نفتکش نیست. هر دور تازه از درگیری دریایی مستقیماً با امنیت عرضه نفت، بیمه دریایی، کرایه نفتکش‌ها و عبور کشتی‌های تجاری از هرمز گره خورده است. العربیه پیش‌تر نیز گزارش داده بود تنش‌های هرمز باعث دو برابر شدن هزینه بیمه دریایی و افزایش قابل توجه کرایه کشتی‌ها شده است.
عرب‌نیوز: تهران به آمریکا هشدار داد
روزنامه انگلیسی‌زبان عرب نیوز عربستان نیز امروز هشدار تازه ایران به آمریکا را پوشش داده است. این رسانه به نقل از فرماندهی مرکزی خاتم‌الانبیانوشته است که در صورت ادامه حمله به کشتی‌های ایرانی، ایجاد ناامنی و ادامه آنچه تهران «محاصره دریایی» می‌نامد، حملات نیروهای مسلح ایران به شناورهای نظامی آمریکا می‌تواند شدیدتر و حتی گسترده‌تر شود.
انتخاب این خبر برای تیتر بخش خاورمیانه عرب‌نیوز نشان می‌دهد از نگاه رسانه سعودی، احتمال گسترش جغرافیایی جنگ دریایی همچنان یک ریسک جدی برای منطقه محسوب می‌شود.
نفتکش «سدر» و نگرانی مستقیم عربستان
برای عربستان اما بحران هرمز فقط یک مسئله خارجی نیست. روزنامه عکاظ دوم سپتامبر گزارش داد نفتکش سعودی «سدر» هنگام عبور از تنگه هرمز با یک «حادثه امنیتی» مواجه شده و دو نفر از خدمه فیلیپینی آن جان خود را از دست داده‌اند.
وزارت خارجه عربستان سپس رسماً ایران را مسئول حمله معرفی و آن را محکوم کرد. خبرگزاری رسمی عربستان، واس (SPA)، در بیانیه‌ای به نقل از وزارت خارجه نوشت ریاض بر توقف تشدید تنش، تضمین امنیت کشتیرانی بین‌المللی و حفاظت از عرضه جهانی انرژی تأکید دارد.
همین موضع در عرب نیوز نیز بازتاب یافت؛ ریاض در کنار محکوم کردن حمله، خواستار آرام‌سازی، رعایت حقوق بین‌الملل و بازگشت طرف‌ها به مذاکره و راه‌حل‌های مسالمت‌آمیز شد.
این بخش شاید مهم‌ترین تفاوت میان لحن رسانه‌ای و موضع رسمی عربستان باشد. در حالی که پوشش رسانه‌ها روی تهدیدهای ایران و جنگ نفتکش‌ها متمرکز است، موضع رسمی ریاض همچنان تلاش می‌کند در کنار محکومیت تهران، مسیر مذاکره را باز نگه دارد.
مصر و پاکستان وارد شدند
شرق‌الاوسط امروز یک خبر دیپلماتیک مهم دیگر را نیز برجسته کرده است. طبق این گزارش، وزیران خارجه مصر و پاکستان بر ضرورت بازگشت به اجرای تفاهم‌نامه ۱۸ ژوئن اسلام‌آباد میان ایران و آمریکا تأکید کرده‌اند و خواستار دستیابی به توافقی جامع و پایدار شده‌اند که مانع گسترش بیشتر جنگ در منطقه شود.
انتشار این خبر همزمان با تشدید جنگ نفتکش‌ها قابل توجه است. روایت رسانه سعودی این است که در کنار بالا رفتن شدت برخورد نظامی، کانال دیپلماسی هنوز کاملاً بسته نشده است.
شرق‌الاوسط نیز طی روزهای گذشته سخنان قالیباف را پوشش داده بود که بازگشایی کامل هرمز را به اجرای تعهدات آمریکا در همان تفاهم‌نامه مرتبط می‌کرد.
یعنی هرمز از نگاه این رسانه فقط یک گذرگاه نفتی نیست؛ به بخشی از اهرم مذاکره میان تهران و واشنگتن تبدیل شده است.
نگرانی سعودی‌ها فقط ایران نیست
وقتی مجموع این گزارش‌ها کنار یکدیگر قرار می‌گیرند، یک خط مشترک دیده می‌شود: نگرانی درباره اینکه بحران ایران و آمریکا ممکن است دیگر یک اتفاق موقت نباشد و به تغییر دائمی در بازار انرژی خلیج فارس منجر شود.
عربستان در ماه‌های اخیر چندین‌بار حمله به کشتی‌های تجاری و نفتکش‌های سعودی، اماراتی و قطری در هرمز را محکوم کرده است. در بیانیه‌های رسمی ریاض، تقریباً همیشه دو عبارت تکرار می‌شود: امنیت کشتیرانی بین‌المللی و امنیت عرضه جهانی انرژی.
این حساسیت قابل درک است. عربستان اگرچه خط لوله شرق–غرب و دسترسی به بندر ینبع در دریای سرخ را دارد، اما همچنان بخش بزرگی از تجارت انرژی خلیج فارس با وضعیت هرمز گره خورده است.
در سوی دیگر، هرچه ناامنی این مسیر طولانی‌تر شود، انگیزه کشورهای منطقه برای توسعه خطوط لوله، بنادر و مسیرهایی که هرمز را دور می‌زنند بیشتر می‌شود.
یک تصحیح درباره روایت «کم‌اهمیت شدن هرمز»
در بررسی رسانه‌های عربی یک یادداشت نیز با عنوانی نزدیک به این مضمون منتشر شده که آیا اقدامات سپاه در نهایت هرمز را به یک «پهنه آبی معمولی» و کم‌اهمیت تبدیل خواهد کرد.
این یادداشت متعلق به روزنامه النهار لبنان است و نه العربیه یا یک رسانه سعودی. نویسنده استدلال می‌کند که ادامه ناامنی می‌تواند عربستان و امارات را به توسعه بیشتر خطوط جایگزین سوق دهد و حتی مسیرهای جدیدی مانند مسیر قطبی را برای تجارت آسیا جذاب‌تر کند. این مطلب یک یادداشت تحلیلی و دیدگاه نویسنده است و نباید به‌عنوان موضع رسمی عربستان یا خبر قطعی درباره آینده هرمز تلقی شود.
روایت غالب رسانه‌های سعودی از ایران چیست؟
مجموع پوشش امروز رسانه‌های عربستان را می‌توان در سه محور خلاصه کرد.
نخست، ایران هنوز یک قدرت اثرگذار بر امنیت انرژی خلیج فارس است و تحولات هرمز نشان می‌دهد تصمیمات تهران مستقیماً بر نفتکش‌ها، بیمه، کرایه حمل و عرضه انرژی تأثیر می‌گذارد.
دوم، رسانه‌های سعودی در کنار توان نظامی ایران، به آسیب‌پذیری‌های اقتصادی و مالی تهران نیز توجه زیادی نشان می‌دهند؛ از تورم و معیشت تا شبکه‌هایی که ایران برای جابه‌جایی پول و دور زدن تحریم‌ها استفاده می‌کند.
و سوم، برخلاف ادبیات تند خبری درباره جنگ نفتکش‌ها، در سطح رسمی هنوز یک خط روشن دیده می‌شود: ریاض خواهان مهار بحران و بازگشت به مذاکره است، نه تبدیل خلیج فارس به میدان یک جنگ دریایی دائمی. این همان دوگانگی است که اکنون در بخش مهمی از پوشش رسانه‌های سعودی درباره ایران دیده می‌شود؛ نگرانی از قدرت ایران در هرمز، در کنار نگرانی شاید بزرگ‌تر از هزینه ادامه همین بحران برای اقتصاد و انرژی کل منطقه.
منابع: الشرق‌الاوسط، Arab News،
العربیه،
عکاظ،
خبرگزاری رسمی عربستان (SPA)
و در بخش مقایسه رسانه‌های عربی، النهار لبنان.
يکشنبه ۱۵ شهريور ۱۴۰۵ ساعت ۱۷:۰۶
کد مطلب: 50190