ثروتمندترین مرد نفتی آسیا

به گزارش میز نفت، در حالی که هند و روسیه روابط استراتژیک دیرینه‌ای دارند که به دوران جنگ سرد بازمی‌گردد، و روسیه همچنان تأمین‌کننده اصلی تجهیزات دفاعی هند محسوب می‌شود، افزایش واردات نفت هند از روسیه با واکنش تند رئیس‌جمهور ایالات متحده مواجه شده است.

دونالد ترامپ در تاریخ ۳۰ جولای در شبکه اجتماعی Truth Social نوشت: «هند در کنار چین، بزرگ‌ترین خریدار انرژی روسیه بود، در زمانی که همه می‌خواهند روسیه کشتار در اوکراین را متوقف کند. اوضاع خوب نیست!»

این اظهارات در حالی مطرح شده که هند تلاش دارد منابع انرژی خود را متنوع کند و از تخفیف‌های نفتی روسیه بهره‌مند شود.
 

در پی جنگ اوکراین و تغییرات در بازار جهانی انرژی، هند به یکی از بزرگ‌ترین خریداران نفت خام روسیه تبدیل شده است. این روند با افزایش چشمگیر واردات توسط شرکت ریلاینس اینداستریز (RIL) و نقش‌آفرینی خانواده‌های ثروتمند هند همراه بوده است.

شرکت ریلاینس اینداستریز، به رهبری موکش آمبانی، ثروتمندترین مرد آسیا، بزرگ‌ترین واردکننده نفت خام دریایی روسیه در هند است.

در سال ۲۰۲۱، نفت روسیه تنها ۳٪ از واردات پالایشگاه جامناگار را تشکیل می‌داد. اما در سال ۲۰۲۵، این رقم به‌طور متوسط به ۵۰٪ افزایش یافته است.

در هفت ماه اول سال ۲۰۲۵، این پالایشگاه ۱۸.۳ میلیون تن نفت روسی وارد کرده که نسبت به سال گذشته ۶۴٪ رشد داشته و ارزشی معادل ۸.۷ میلیارد دلار دارد.


اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری ایالات متحده، در مصاحبه‌ای با CNBC در ۱۹ آگوست اعلام کرد: «تعدادی از ثروتمندترین خانواده‌های هند، مهم‌ترین ذینفعان این واردات هستند.»

وایبهاو راغوناندان، تحلیلگر اتحادیه اروپا-روسیه، در گفت‌وگو با الجزیره اظهار داشت: سقف قیمت محصولات نفتی روسیه از ۵ فوریه ۲۰۲۳ اعمال شد.

هدف این سیاست، محدود کردن درآمدهای روسیه و حفظ امنیت عرضه جهانی بود.

با وجود جذابیت قیمت پایین برای کشورهایی مانند هند و چین، رکود در اجرای این سقف قیمت و تثبیت آن روی ۶۰ دلار، تأثیرگذاری آن را کاهش داده است.
 

در مقابل، یک ناوگان سایه - ناوگانی متشکل از صدها کشتی که توسط روسیه برای فرار از نظارت بر صادرات آن اداره می‌شوند - به اطمینان از اینکه خریداران بالاتر از سقف قیمت پرداخت می‌کنند، کمک کرده است.

تا همین اواخر، در ژانویه امسال، تقریباً ۸۳ درصد از نفت خام روسیه از طریق این کشتی‌ها حمل می‌شد. در ژوئن، این میزان به ۵۹ درصد کاهش یافت. 
 
این گزارش نشان داد که پالایشگاه جامناگار از فوریه ۲۰۲۳ میلادی تا ماه گذشته، ۸۵.۹ میلیارد دلار محصولات پالایش‌شده به سراسر جهان صادر کرده است. تخمین زده می‌شود ۴۲ درصد (۳۶ میلیارد دلار) از این صادرات به کشور تحریم‌کننده روسیه ارسال شده است.
 

باید دانست كه یک سوم از کل صادرات آنها، به ارزش ۱۷ میلیارد یورو به اتحادیه اروپا و ۶.۳ میلیارد دلار محصولات نفتی به ایالات متحده بوده است که تخمین زده می‌شود ۲.۳ میلیارد دلار آن از نفت خام روسیه فرآوری شده باشد.

ایالات متحده از نظر ارزش، چهارمین واردکننده بزرگ در میان کشورهای مختلف از این پالایشگاه از زمان اعمال محدودیت قیمت‌ها است و تنها امارات متحده عربی، استرالیا و سنگاپور از آن پیشی گرفته‌اند. از نظر حجم، ایالات متحده بزرگترین واردکننده از پالایشگاه جامناگار است و از زمان اعمال محدودیت قیمت تا پایان ژوئیه ۲۰۲۵ میلادی، ۸.۴ میلیون تن فرآورده نفتی وارد کرده است.
 

در سال ۲۰۲۵ میلادی، ایالات متحده ۱.۴ میلیارد دلار فرآورده نفتی از این پالایشگاه وارد کرد که نسبت به سال گذشته ۱۴ درصد افزایش داشته و سومین کشور بزرگ در جهان است.

واردات ایالات متحده از جامناگار عمدتاً شامل اجزای ترکیبی (۶۴ درصد)، بنزین (۱۴ درصد) و روغن‌ و روانكار (۱۳ درصد) است.

پس از رلیانس، شرکت نایارا انرژی که اکثریت سهام آن متعلق به شرکت‌های روسی، از جمله روسنفت، غول نفت و گاز دولتی است، واردکننده بزرگ نفت خام روسیه بوده است. پالایشگاه وادینار این شرکت، دومین پالایشگاه خصوصی بزرگ هند پس از جامناگار، به صورت متوسط ۶۶ درصد از کل واردات نفت خام خود را در سال جاری از روسیه دریافت کرده است.

از نظر حجم واقعی، واردات روسیه توسط نایارا یک سوم واردات ریلاینس از روسیه برای پالایشگاه جامناگار است.
 

تحلیلگران می‌گویند ساده‌انگارانه است که بگوییم هند هزینه تعرفه‌های اضافی را فقط به نفع یک شرکت متحمل می‌شود.

راشل زیمبا، پژوهشگر ارشد در مرکز امنیت نوین آمریکا، جایی که او بر پیوندهای متقابل میان اقتصاد، امور مالی و مسائل امنیتی تمرکز دارد، گفت: به نظر من حتی اگر بیشتر سود به ریلاینس برسد، دولت هند ادامه این تجارت با روسیه را مناسب یافته است، هم به این دلیل که واردات نفت ارزان‌تر به کسری حساب جاری هند کمک کرده و هم به ارسال پیام عدم تعهد کمک کرده است.

هند از لحاظ تاریخی به دنبال نشان دادن استقلال استراتژیک از قدرت‌های بزرگ بوده و حتی در طول جنگ سرد از اتحاد رسمی با ایالات متحده یا اتحاد جماهیر شوروی امتناع ورزیده است.

آجی سریواستاوا، بنیانگذار ابتکار تحقیقات تجارت جهانی مستقر در دهلی، به الجزیره گفت که تعرفه ترامپ برای واردات نفت روسیه توسط هند کاملاً ساختگی است.
سریواستاوا گفت: کل ماجرای اعمال تعرفه‌ها ساختگی است، زیرا آنها از بزرگترین واردکننده نفت روسیه، یعنی چین نامی نبرده‌اند.

او افزود که ترامپ از نام بردن از چین می‌ترسد... اگر فردا ترامپ و پوتین بر سر اوکراین به توافق برسند، ایالات متحده بهانه دیگری برای اعمال تعرفه بر هند پیدا خواهد کرد، زیرا این تعرفه‌ها ناشی از مسائل دیگری از جمله ناامیدی ترامپ از عدم تسلیم هند در برابر خواسته‌های تجاری ایالات متحده بوده است.

وی گفت: ریلاینس ممکن است از قیمت‌های پایین‌تر نفت روسیه سود برده باشد و تنها دلیل تحت بررسی اینست که یک شرکت خصوصی است و سرشت انسانها است که ثروتمندان را زیر سوال ببرد.

از زمان اعمال محدودیت قیمت و تا پایان ماه گذشته، ۳۸ درصد از واردات اجزای ترکیبی ایالات متحده، ۴ درصد از واردات سوخت جت و ۲ درصد از واردات بنزین یانكی ها از پالایشگاه جامناگار تأمین شده است.

تحلیلگران پیش‌بینی می‌کنند که در آینده تغییراتی رخ خواهد داد. راغوناندان از CREA گفت که اتحادیه اروپا ممنوعیت واردات نفت تصفیه شده فرآوری شده از نفت خام روسیه را اعمال کرده است، که یک تغییر سیاست قابل توجه است و افزود که اگر این سیاست به شدت اجرا شود، بسیار تأثیرگذار خواهد بود. این ممنوعیت قرار است از ژانویه آینده آغاز شود.

وی گفت: بیش از نیمی از صادرات سوخت جت رلیانس به اتحادیه اروپا بوده است و بنابراین از دست دادن این بازار بر درآمد آنها از برخی محصولات سنگین‌تر از سایر محصولات تأثیر می‌گذارد. اما در کل، این امر باعث تجدید نظر قابل توجهی در استراتژی صادرات آنها خواهد شد.

به خاطذ داشته باشید كه در ماه دسامبر رلیانس نیز قراردادی ۱۰ ساله با روسنفت امضا کرد و مشخص نیست که آینده موضوع با تحریم‌های واشنگتن چگونه پیش خواهد رفت.