گازوئیل، دردسر تازه جهان

به گزارش میزنفت، سال‌ها بود که خبرهای انرژی با قیمت نفت شروع می‌شد؛ نفت گران شد، نفت ارزان شد، تولید بالا رفت یا صادرات پایین آمد. هنوز هم این خبرها اهمیت دارند، اما این روزها نام گازوئیل بیشتر از گذشته در تصمیم‌های سیاسی و مذاکرات دولت‌ها شنیده می‌شود.

آمریکا از اروپا می‌خواهد ذخایر اضطراری گازوئیل را آزاد کند. روسیه صادرات این سوخت را محدود کرده و چین نیز برای حفظ ذخایر داخلی، صادرات فرآورده‌های نفتی را متوقف کرده است. پشت این تصمیم‌ها یک نگرانی مشترک قرار دارد: سوخت کافی برای مصرف داخل باقی می‌ماند؟
 

بشکه نفت، کامیون را حرکت نمی‌دهد

ماجرا از تفاوتی ساده شروع می‌شود که در خبرهای روزمره کمتر دیده می‌شود. نفت خام باید وارد پالایشگاه شود، فرآوری شود و به سوخت قابل‌مصرف تبدیل شود. زیاد شدن نفت در بازار، به‌تنهایی به معنای بیشتر شدن گازوئیل در جایگاه‌ها نیست.

وقتی پالایشگاهی آسیب دیده، تولیدش کاهش یافته یا مسیر ارسال محصولاتش مختل شده باشد، افزایش عرضه نفت نمی‌تواند مشکل را فوراً حل کند. پالایشگاه‌های فعال نیز نمی‌توانند هر مقدار که بازار خواست گازوئیل تولید کنند؛ تجهیزات و ترکیب تولید آنها محدودیت دارد.

همین فاصله میان «نفت موجود» و «سوخت قابل‌تحویل» به یکی از گره‌های بحران تبدیل شده است. ممکن است خبر افزایش صادرات نفت منتشر شود، اما خریدار گازوئیل همچنان برای پیدا کردن محموله و پرداخت هزینه آن مشکل داشته باشد.
 

عرضه از چند طرف گرفتار شده

بازار گازوئیل با یک اختلال روبه‌رو نیست. جنگ در خاورمیانه به تولید و جابه‌جایی سوخت فشار وارد کرده و حملات به پالایشگاه‌های روسیه نیز بخشی از ظرفیت عرضه را تحت‌تأثیر قرار داده است.روسیه ممنوعیت صادرات گازوئیل تولیدکنندگان را تا پایان اکتبر تمدید کرده است. چین هم، طبق گزارش رویترز، صادرات فرآورده‌های نفتی اکتبر را برای تقویت ذخایر داخلی متوقف کرده است.

در چنین شرایطی، کشورهایی که به واردات وابسته‌اند، باید برای محموله‌های کمتری رقابت کنند. هر عرضه‌کننده‌ای که صادراتش را محدود می‌کند، فشار بیشتری به منابع باقی‌مانده وارد می‌شود. دولت‌ها نیز پیش از هر چیز نگران بازار خود هستند؛ نمی‌خواهند با صادرات سوخت، کمبود و گرانی را به داخل کشور بیاورند.
 

ذخایر تا کجا دوام می‌آورند؟

در ماه‌های نخست یک بحران، برداشت از ذخایر می‌تواند جلوی جهش شدید قیمت یا کمبود را بگیرد. اما مخازن قرار نیست برای همیشه جای تولید روزانه را پر کنند.

رویترز گزارش داده موجودی گازوئیل در مرکز ذخیره و تجارت آمستردام، روتردام و آنتورپ در ژوئیه، ۱۶ درصد کمتر از میانگین پنج‌ساله بوده است. گزارش‌های بازار نیز احتمال ادامه تنگنای عرضه تا سال ۲۰۲۷ را مطرح می‌کنند.

اهمیت کاهش ذخایر همین‌جاست: بازاری که مخازن پُر دارد، برای رسیدن محموله بعدی فرصت می‌خرد. وقتی ذخایر پایین می‌آید، خرابی یک پالایشگاه یا تأخیر چند نفتکش می‌تواند اثر بزرگ‌تری بر قیمت و دسترسی به سوخت بگذارد.
 

از باک کامیون تا سفره مردم

گازوئیل شاید به اندازه بنزین در زندگی روزمره دیده نشود، اما هزینه آن در قیمت بسیاری از کالاها حضور دارد.کشاورز برای کار با تراکتور و ماشین‌آلات برداشت به آن نیاز دارد. کامیون‌دار برای رساندن گندم، میوه، مصالح ساختمانی و کالاهای کارخانه‌ای مصرفش می‌کند. معدن و کارگاه ساختمانی هم بخشی از فعالیت خود را با همین سوخت پیش می‌برند.



بنابراین، گرانی گازوئیل در باک کامیون متوقف نمی‌شود. هزینه حمل را بالا می‌برد و می‌تواند به قیمت کالا منتقل شود. کشاورز و تولیدکننده نیز باید هزینه بیشتری بپردازند؛ هزینه‌ای که بسته به شرایط بازار، یا از درآمد آنها کم می‌کند یا به مصرف‌کننده می‌رسد.

کم کردن مصرف هم همیشه راه آسانی نیست. کامیونی که حرکت نکند، بار را نمی‌رساند و ماشین‌آلاتی که خاموش بمانند، کار را عقب می‌اندازند. به همین دلیل، کمبود گازوئیل خیلی زود از مسئله بازار انرژی به مسئله تولید و معیشت تبدیل می‌شود.
 

دولت‌ها نگران شده‌اند

فشار آمریکا بر فرانسه و آلمان برای آزادسازی ذخایر اضطراری، نشانه همین نگرانی است. طبق گزارش رویترز، واشنگتن حتی احتمال ممنوعیت صادرات گازوئیل خود را در این گفت‌وگوها مطرح کرده است؛ اقدامی که اگر اجرا شود، می‌تواند تأمین سوخت برای خریداران خارجی را دشوارتر کند.

جهان هنوز از نفت حرف می‌زند، اما حالا پرسش ملموس‌تری پیش روی دولت‌هاست: سوخت لازم برای حرکت اقتصاد، به‌موقع و با چه قیمتی می‌رسد؟برای کامیون‌دار، کشاورز و صاحب کارخانه، پاسخ این پرسش از خبر بالا و پایین رفتن قیمت یک بشکه نفت مهم‌تر است. آنها به سوختی نیاز دارند که امروز بتوانند بخرند و کارشان را ادامه دهند.
 

جمعه ۱۰ مهر ۱۴۰۵ ساعت ۱۵:۵۹