وزیر نفت چه باید می‌گفت؟

به گزارش میز نفت ، اظهارات عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی، درباره وضعیت صادرات نفت ایران در دوره محاصره دریایی، آغازگر بحثی شد که خیلی زود از اصل موضوع فاصله گرفت. همتی گفت صادرات نفت ایران به صفر رسیده است؛ جمله‌ای که بلافاصله با موجی از انتقادها روبه‌رو شد. برخی گفتند رئیس کل بانک مرکزی نباید چنین مسئله‌ای را علنی می‌کرد، عده‌ای آن را ارسال پالس ضعف به طرف مقابل دانستند و گروهی نیز معتقد بودند حتی اگر صادرات متوقف شده باشد، مقام دولتی نباید آن را با این صراحت بیان کند.

چند روز بعد ورق برگشت. این بار نوبت وزیر نفت بود که در حاشیه یکی از برنامه‌های دولتی مقابل پرسش خبرنگاران قرار بگیرد. از او درباره وضعیت فروش نفت سؤال شد و وزیر توضیح داد محموله‌هایی پیش از محاصره دریایی از ایران خارج شده‌اند، اکنون در آب‌های بین‌المللی قرار دارند و فرایند فروش آنها ادامه دارد. هنوز بازتاب این پاسخ فروکش نکرده بود که چند روایت متفاوت علیه وزیر نفت شکل گرفت؛ روایت‌هایی که هرکدام از زاویه‌ای متفاوت همان چند جمله را هدف قرار دادند.
 

اختلاف در دولت

نخستین روایت این بود که میان اعضای دولت اختلاف وجود دارد. منتقدان اظهارات همتی و وزیر نفت را کنار یکدیگر گذاشتند و نتیجه گرفتند یکی از صفر شدن صادرات سخن می‌گوید و دیگری از فروش نفت؛ بنابراین دولت درباره یکی از مهم‌ترین منابع درآمد ارزی کشور روایت واحدی ندارد.

دامنه همین برداشت به مسعود پزشکیان نیز رسید. برخی مدعی شدند وزیر نفت با این توضیح، سخنان رئیس‌جمهور درباره دشواری شرایط اقتصادی و محدودیت صادرات را زیر سؤال برده و عملاً تصویری متفاوت از آنچه رأس دولت ارائه می‌کند، ساخته است. به این ترتیب، یک پاسخ کوتاه در حاشیه مراسم به نشانه‌ای از شکاف در دولت تعبیر شد.
 

موفقیت را چرا گفتید

روایت دوم مسیر دیگری داشت. این گروه اساساً کاری به وجود یا نبود تناقض نداشت و معتقد بود حتی اگر توضیح وزیر نفت کاملاً دقیق باشد، بیان عمومی آن اشتباه است.

منطق این انتقاد بر پنهان ماندن موفقیت استوار بود. اگر ایران توانسته در شرایط فشار همچنان بخشی از نفت خود را بفروشد، نباید این موضوع گفته شود؛ زیرا اعلام آن می‌تواند طرف مقابل را نسبت به روزنه‌های باقی‌مانده حساس کند و زمینه فشار بیشتر را فراهم آورد. در این روایت، مسئله نه محتوای سخنان همتی، بلکه نفس اعلام یک دستاورد بود.
 

اطلاعات محرمانه را چرا گفتید

روایت سوم یک قدم جلوتر رفت و توضیحات وزیر نفت را از زاویه حفاظت اطلاعات زیر سؤال برد. منتقدان پرسیدند چرا یک مقام مسئول باید درباره محموله‌های خارج‌شده از کشور و حضور آنها در آب‌های بین‌المللی صحبت کند.

در این نگاه، سخنان وزیر دیگر یک توضیح اقتصادی یا پاسخ به خبرنگار نبود، بلکه بیان اطلاعاتی تلقی شد که بهتر بود وارد فضای عمومی نشود. بنابراین همان جمله‌ای که گروه قبلی آن را «اعلام موفقیت» می‌دانست، اینجا به «افشای اطلاعات» تعبیر شد.
 

بازی در زمین پایداریچی‌ها

اما روایت چهارم اساساً از جنس نفت، صادرات یا محرمانگی نبود و مستقیماً سراغ انگیزه سیاسی وزیر رفت. بر اساس این برداشت، وزیر نفت این سخنان را صرفاً برای توضیح وضعیت فروش نفت بیان نکرده، بلکه تلاش کرده است بخشی از جریان سیاسی منتقد دولت را راضی نگه دارد.



در این روایت، حتی این گمانه مطرح شد که وزیر با بیان چنین موضعی در حال بازی در زمین جریان نزدیک به جبهه پایداری است؛ جریانی که طی هفته‌های اخیر بخشی از حملات خود به دولت را بر نحوه روایت وضعیت صادرات نفت و شرایط اقتصادی متمرکز کرده است. به این ترتیب، یک پاسخ درباره محموله‌های نفتی نه فقط از منظر اقتصادی و امنیتی، بلکه به نشانه‌ای از صف‌بندی سیاسی داخل دولت تبدیل شد.
 

حرف بزنید بالاخره چیزی پیدا می‌شود

حالا چهار روایت کنار یکدیگر قرار گرفته است. یکی می‌گوید وزیر نفت اختلاف در دولت را آشکار کرده، دیگری معتقد است نباید موفقیت را علنی می‌کرد، سومی از بیان اطلاعات حساس سخن می‌گوید و چهارمی اساساً انگیزه وزیر را سیاسی می‌داند و او را متهم به بازی در زمین پایداریچی‌ها می‌کند.

جالب آنکه چند روز قبل، وضعیت دقیقاً برعکس بود. همتی از توقف صادرات نفت گفته بود و مورد حمله قرار گرفت که چرا خبر بد داده و به طرف مقابل پالس ضعف فرستاده است. وزیر نفت بعدتر از ادامه فروش محموله‌های خارج‌شده سخن گفت و این بار پرسش این شد که چرا خبر خوب داده است.

در چنین فضایی، محتوا آرام‌آرام اهمیت خود را از دست می‌دهد. خبر بد بگویید، سیاه‌نمایی کرده‌اید؛ خبر خوب بدهید، اطلاعات لو داده‌اید؛ توضیح بدهید، متهم به تناقض می‌شوید؛ و اگر توضیح شما به مذاق یک جریان سیاسی خوش بیاید، انگیزه سیاسی برایتان ساخته می‌شود.

این ماجرا شاید بیش از آنکه درباره نفت باشد، تصویری از شیوه مواجهه ما با سخنان مسئولان است. گاهی جمله هنوز تمام نشده، اما تفسیرها آماده‌اند.

يکشنبه ۸ شهريور ۱۴۰۵ ساعت ۲۰:۲۰