به گزارش
میز نفت، جنگها، انقلابها، تحریمها و بحرانهای ژئوپلیتیکی طی پنج دهه گذشته بارها بازار جهانی نفت را با شوک عرضه مواجه کردهاند، اما بحران سال ۲۰۲۶ در تنگه هرمز از نظر حجم نفت مختلشده، تمام نمونههای تاریخی پیشین را پشت سر گذاشته است.
بررسی دادههای تاریخی نشان میدهد اختلال ایجادشده در
تنگه هرمز در مارس ۲۰۲۶، حدود ۱۰.۱ میلیون بشکه در روز از عرضه نفت جهان را تحت تأثیر قرار داد؛ رقمی که تقریباً دو برابر بزرگترین شوک ثبتشده پیش از آن است.
هرمز در صدر بحرانهای نفتی جهان
اهمیت بحران هرمز تنها به یک کاهش تولید در یک کشور محدود نمیشود. این تنگه یکی از مهمترین مسیرهای انتقال نفت جهان است و بخش بزرگی از صادرات نفت کشورهای حاشیه خلیج فارس برای رسیدن به بازارهای جهانی باید از این آبراه عبور کند.
به همین دلیل، اختلال در هرمز میتواند حتی نفتی را که همچنان تولید میشود، از بازار جهانی دور نگه دارد. در چنین شرایطی، مشکل فقط تولید نیست، بلکه امکان انتقال فیزیکی نفت به پالایشگاهها و مصرفکنندگان جهان نیز با اختلال مواجه میشود.
رقم ۱۰.۱ میلیون بشکه در روز، بحران هرمز را در جایگاهی کاملاً متفاوت از سایر شوکهای بزرگ نفتی قرار داده است.
انقلاب ایران؛ رکورددار سابق
پیش از بحران سال ۲۰۲۶، انقلاب ایران بزرگترین
اختلال عرضه نفت در تاریخ معاصر به شمار میرفت.کاهش تولید نفت ایران در فاصله سالهای ۱۹۷۸ و ۱۹۷۹، حدود ۵.۶ میلیون بشکه در روز از عرضه جهانی نفت را تحت تأثیر قرار داد.
این بحران سالها بهعنوان بزرگترین شوک عرضه نفت شناخته میشد، اما اختلال ۱۰.۱ میلیون بشکهای هرمز اکنون با فاصلهای قابلتوجه در رتبه نخست قرار گرفته است..
تحریم نفتی اعراب و بحران کویت
تحریم نفتی کشورهای عربی در سالهای ۱۹۷۳ و ۱۹۷۴ یکی دیگر از بزرگترین بحرانهای تاریخ بازار نفت بود. این تحریم حدود ۴.۳ میلیون بشکه در روز از عرضه جهانی نفت را کاهش داد و آثار گستردهای بر اقتصاد کشورهای مصرفکننده گذاشت.
حمله عراق به کویت در سال ۱۹۹۰ نیز اختلالی در حدود ۴.۳ میلیون بشکه در روز ایجاد کرد. حذف همزمان بخش بزرگی از تولید عراق و کویت، بازار جهانی نفت را با نگرانی جدی درباره کمبود عرضه روبهرو کرد.
پس از این دو بحران، جنگ ایران و عراق نیز با اختلال حدود ۴.۱ میلیون بشکه در روز در میان بزرگترین شوکهای نفتی جهان قرار گرفت.
جنگ عراق و بحران لیبی
جنگ عراق در سال ۲۰۰۳ نیز عرضه نفت را بهشدت تحت تأثیر قرار داد و حدود ۲.۳ میلیون بشکه در روز از عرضه بازار جهانی کاهش یافت.
جنگ داخلی لیبی در سال ۲۰۱۱ نیز باعث اختلال حدود ۱.۵ میلیون بشکه در روز شد. اگرچه این رقم نسبت به بحرانهای بزرگتر پایینتر بود، اما با توجه به نقش نفت لیبی در تأمین بازار اروپا، آثار قابلتوجهی بر بازار انرژی داشت.
چرا بحران هرمز متفاوت است؟
تفاوت اصلی بحران هرمز با بسیاری از شوکهای تاریخی در منشأ اختلال قرار دارد. در برخی بحرانها، تولید نفت یک یا چند کشور کاهش پیدا میکرد و سایر تولیدکنندگان میتوانستند بخشی از کمبود را جبران کنند.
اما بستهشدن یا اختلال در یک گلوگاه دریایی مهم، نفت تولیدشده کشورهای مختلف را همزمان با مشکل انتقال مواجه میکند.
این مسئله باعث میشود آثار بحران فقط به بازار نفت خام محدود نماند و حمل فرآوردههای نفتی، گاز طبیعی مایع و هزینه حملونقل دریایی نیز تحت تأثیر قرار گیرد.
خاورمیانه همچنان مرکز شوکهای نفتی است
بررسی بحرانهای بزرگ
عرضه نفت نشان میدهد بخش قابلتوجهی از آنها به تحولات خاورمیانه مربوط بودهاند.تحریم نفتی اعراب، انقلاب ایران، جنگ ایران و عراق، حمله عراق به کویت و اکنون بحران تنگه هرمز، همگی نشان میدهند امنیت انرژی جهان همچنان وابستگی بالایی به ثبات سیاسی و امنیت مسیرهای انتقال انرژی در این منطقه دارد.
بحران ۲۰۲۶ یک پیام مهم برای بازار جهانی نفت دارد: امنیت عرضه فقط به میزان تولید نفت وابسته نیست. مسیر انتقال نفت نیز بخشی حیاتی از امنیت انرژی جهان محسوب میشود.
هرمز؛ بزرگترین شوک ثبتشده نفت
با اختلال ۱۰.۱ میلیون بشکه در روز، بحران تنگه هرمز اکنون در صدر بزرگترین اختلالهای عرضه نفت در دادههای تاریخی مورد بررسی قرار گرفته است.
پس از آن، انقلاب ایران با ۵.۶ میلیون بشکه در روز، تحریم نفتی اعراب و حمله عراق به کویت هرکدام با ۴.۳ میلیون بشکه در روز، جنگ ایران و عراق با ۴.۱ میلیون بشکه، جنگ عراق با ۲.۳ میلیون بشکه و بحران لیبی با ۱.۵ میلیون بشکه در روز قرار دارند.
بحران هرمز نشان داد یک گلوگاه دریایی میتواند بهاندازه میدانهای عظیم نفتی در امنیت عرضه جهان اهمیت داشته باشد. در بازار جهانی انرژی، تولید نفت زمانی ارزش اقتصادی پیدا میکند که مسیر مطمئنی برای رساندن آن به بازار وجود داشته باشد؛ موضوعی که بحران هرمز بار دیگر با شدیدترین شکل ممکن به جهان یادآوری کرد.
منبع : تسنیم