به گزارش
میزنفت، دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا شامگاه جمعه ۲۸ اوت اعلام کرد واشنگتن با دولت موقت ونزوئلا به ریاست دلسی رودریگز بر سر یک توافق بزرگ نفتی به نتیجه رسیده است. رویترز در گزارش خود از این اظهارات نوشت ترامپ مدعی شده این توافق برای آمریکا «کنترل اکثریتی» بر بیش از ۶۵ میلیارد بشکه ذخایر اثباتشده نفت ونزوئلا ایجاد میکند و هزینهای نیز برای مالیاتدهندگان آمریکایی نخواهد داشت.
اعلام ترامپ مرحله تازهای از مذاکراتی است که طی روزهای گذشته خبر آن به رسانههای آمریکایی درز کرده بود. تا پیش از اظهارات رئیسجمهور آمریکا، منابع مطلع از مذاکره درباره دسترسی بلندمدت واشنگتن به مجموعهای از میدانهای نفت و گاز ونزوئلا سخن میگفتند؛ اما اکنون ترامپ از حصول توافق صحبت کرده است.
توافق نفتی آمریکا و ونزوئلا چیست
هنوز متن کامل و حقوقی قرارداد منتشر نشده و بنابراین درباره مالکیت دقیق ذخایر، مدت قرارداد و سهم درآمد هر طرف نمیتوان حکم قطعی داد. آنچه رسماً اعلام شده این است که آمریکا به شکلی از «کنترل اکثریتی» بر ذخایری با حجم بیش از ۶۵ میلیارد بشکه دست پیدا خواهد کرد و بخش خصوصی نیز در اجرای توافق حضور خواهد داشت.
رویترز پیش از اعلام رسمی توافق گزارش داده بود دولت آمریکا در حال طراحی سازوکاری است که طی آن مجموعهای از
میادین نفتی ونزوئلا برای مدت طولانی در اختیار آمریکا قرار بگیرد، شرکتهای آمریکایی آنها را توسعه دهند و نفت تولیدشده نیز برای بازار آمریکا تضمین شود. در همین گزارش، یکی از گزینههای حقوقی مطرحشده استفاده از مدل «اجاره» یا Lease عنوان شده بود.
در چنین مدلی، دولت آمریکا لزوماً مالک فیزیکی نفت زیر زمین نمیشود، بلکه حق کنترل، توسعه یا بهرهبرداری بلندمدت از مجموعهای از میادین را در اختیار میگیرد. همین تفاوت حقوقی اهمیت زیادی دارد، زیرا هنوز مشخص نیست عبارت «کنترل اکثریتی» که ترامپ استفاده کرده دقیقاً به مالکیت سهام، اجاره میادین، حق توسعه یا ساختار دیگری اشاره دارد.
۱۷ میدان نفت و گاز روی میز
رویترز پیش از اعلام توافق به فهرستی شامل ۱۷ میدان نفت و گاز اشاره کرده بود. این فهرست هم میدانهای توسعهنیافته در کمربند عظیم اورینوکو و هم میدانهای قدیمیتر منطقه دریاچه ماراکایبو را دربر میگرفت.
والاستریت ژورنال نیز در گزارشی جداگانه نوشته بود مذاکرات اولیه درباره دسترسی آمریکا به ۱۷ میدان حاوی حدود ۹۰ میلیارد بشکه ذخیره نفت جریان داشته است؛ حجمی نزدیک به یکسوم کل ذخایر عظیم نفت ونزوئلا.
این عدد با رقمی که ترامپ در اعلام نهایی خود مطرح کرده تفاوت دارد.
رئیسجمهور آمریکا از بیش از ۶۵ میلیارد بشکه صحبت کرده است. در نتیجه ممکن است بخشی از میدانهای مورد مذاکره از نسخه نهایی کنار گذاشته شده باشند یا تعریف ذخایر مشمول قرارداد تغییر کرده باشد. تا زمان انتشار متن توافق، علت اختلاف میان رقم ۹۰ و ۶۵ میلیارد بشکه روشن نیست.
ونزوئلا نفت خود را فروخته است؟
تعبیر «فروش ۶۵ میلیارد بشکه نفت ونزوئلا به آمریکا» در شرایط فعلی دقیق نیست.۶۵ میلیارد بشکه مورد اشاره ترامپ نفت آماده تحویل یا محمولهای خریداریشده نیست، بلکه ذخایر اثباتشده زیرزمینی است. برداشت چنین حجمی حتی در صورت سرمایهگذاری گسترده چند دهه زمان میبرد.
آنچه در حال شکلگیری است بیشتر به یک قرارداد بسیار بلندمدت برای کنترل، توسعه و برداشت از میدانها شباهت دارد. بنابراین ارزش واقعی توافق نه در انتقال فوری دهها میلیارد بشکه نفت، بلکه در ایجاد دسترسی راهبردی آمریکا به ذخایری است که میتواند برای چند نسل تولید نفت داشته باشد.
برای درک بزرگی عدد کافی است ۶۵ میلیارد بشکه را با تولید روزانه یک میلیون بشکه مقایسه کنیم. در چنین سطح تولیدی، برداشت این حجم بیش از ۱۷۰ سال زمان خواهد برد. البته تولید واقعی میتواند در آینده بسیار بیشتر باشد، اما مقیاس ذخایر نشان میدهد توافق اساساً با افق چندساله طراحی نشده است.
پای شرکتهای نفتی آمریکا باز میشود
بخش دوم توافق به شرکتهای خصوصی آمریکایی مربوط میشود. رویترز گزارش داده هدف واشنگتن این است که شرکتهای آمریکایی توسعه میادین تحت کنترل را بر عهده بگیرند و سرمایه، فناوری و تجهیزات لازم برای افزایش تولید نفت ونزوئلا را تأمین کنند.
شورون در حال حاضر مهمترین شرکت آمریکایی حاضر در صنعت نفت ونزوئلا محسوب میشود و همزمان با انتشار خبر توافق دولتها، مذاکرات این شرکت برای گسترش فعالیتهای خود نیز به مراحل نهایی رسیده است.
رویترز در گزارشی دیگر نوشته شورون در آستانه نهایی کردن توافقی برای بازسازی ساختار پروژههای مشترک خود در ونزوئلا و گسترش فعالیت در کمربند اورینوکو است. طبق این گزارش، پروژه سنگین Petropiar قرار است به ساختاری جدید منتقل شود و توسعه آن به بلوک مجاور Ayacucho 8 گسترش یابد.
این تحول میتواند الگوی ورود سایر شرکتهای نفتی آمریکایی نیز باشد. دولت آمریکا کنترل سیاسی و حقوقی دسترسی به میدانها را تضمین میکند و شرکتهای خصوصی سرمایهگذاری، حفاری، توسعه و تولید را بر عهده میگیرند.
چرا نفت ونزوئلا برای آمریکا مهم است
اهمیت ونزوئلا برای آمریکا فقط به حجم ذخایر آن مربوط نمیشود. ونزوئلا دارای یکی از بزرگترین منابع نفت سنگین و فوقسنگین جهان است و بسیاری از پالایشگاههای ساحل خلیج مکزیک آمریکا سالها برای پالایش همین نوع نفت طراحی شدهاند.
فاصله جغرافیایی کوتاه نیز مزیت دیگری ایجاد میکند. انتقال نفت ونزوئلا به پالایشگاههای آمریکا بسیار سادهتر و ارزانتر از واردات نفت سنگین از نقاط دورتر جهان است.
از سوی دیگر بحران چندماهه خاورمیانه و اختلال در عبور انرژی از تنگه هرمز اهمیت امنیت عرضه در نیمکره غربی را برای واشنگتن افزایش داده است. در چنین شرایطی قرار گرفتن دهها میلیارد بشکه ذخیره نفت در یک منطقه نزدیک جغرافیایی، ارزش راهبردی بسیار بیشتری برای آمریکا پیدا میکند.
آمریکا به دنبال نفت امروز نیست
تولید فعلی ونزوئلا در مقایسه با عظمت ذخایر این کشور پایین است. سالها کمبود سرمایهگذاری، فرسودگی تجهیزات، تحریمها و ضعف زیرساخت صنعت نفت این کشور را از ظرفیت تاریخی خود دور کرده است.
به همین دلیل توافق جدید را نباید صرفاً معاملهای برای دریافت نفت بیشتر در هفتهها یا ماههای آینده دانست. هدف اصلی ایجاد ظرفیت تولید چند میلیون بشکهای در یک افق بلندمدت است.
اگر شرکتهای آمریکایی سرمایهگذاری گسترده در کمربند اورینوکو، ماراکایبو و سایر میدانها را آغاز کنند، افزایش تولید نیازمند حفاری چاههای جدید، احداث خطوط لوله، تأسیسات فرآورش، واحدهای ارتقای نفت سنگین، پایانههای صادراتی و بازسازی زیرساختهای موجود خواهد بود.بنابراین فاصله زیادی میان «ذخیره زیرزمین» و «نفت قابل صادرات» وجود دارد.
توافقی با یک علامت سؤال حقوقی
یکی از حساسترین بخشهای توافق به وضعیت حقوقی آن در ونزوئلا مربوط میشود. ساختار صنعت نفت این کشور برای دههها بر کنترل دولت بر منابع هیدروکربنی استوار بوده و واگذاری مستقیم میادین به یک دولت خارجی میتواند با مخالفتهای سیاسی و حقوقی روبهرو شود.
واشنگتنپست در گزارشی درباره این مذاکرات نوشته بود که ساختار پیشنهادی توافق میتواند دسترسی بلندمدت آمریکا به بخش بزرگی از
صنعت نفت ونزوئلا را ایجاد کند، اما همزمان پرسشهای جدی درباره مشروعیت حقوقی و سیاسی چنین واگذاریای وجود دارد.
در همان گزارش تأکید شده بود که هرگونه واگذاری بلندمدت حقوق توسعه میادین، بهویژه اگر به دولت خارجی یا شرکتهای خارجی امتیاز گسترده بدهد، میتواند در داخل ونزوئلا با مناقشه حقوقی و سیاسی روبهرو شود.
به همین دلیل شکل نهایی قرارداد تعیینکننده خواهد بود. اگر توافق در قالب اجاره میدان، قرارداد خدمات، مشارکت در تولید یا سرمایهگذاری مشترک تنظیم شده باشد، آثار حقوقی هر مدل کاملاً متفاوت خواهد بود.
عدد ۶۵ میلیارد بشکه چه معنایی دارد
اگر ادعای ترامپ درباره کنترل بیش از ۶۵ میلیارد بشکه ذخیره در متن حقوقی توافق نیز تأیید شود، مقیاس قرارداد بسیار بزرگ خواهد بود.
کل ذخایر اثباتشده نفت ونزوئلا بیش از ۳۰۰ میلیارد بشکه برآورد میشود. بنابراین میزان اعلامشده توسط ترامپ معادل بیش از یکپنجم ذخایر نفتی این کشور است.
والاستریت ژورنال در گزارش اولیه خود حتی از رقمی در حدود ۹۰ میلیارد بشکه صحبت کرده بود؛ یعنی نزدیک به یکسوم کل ذخایر ونزوئلا.
در نتیجه موضوع فقط چند میدان نفتی کوچک یا تمدید فعالیت شورون نیست؛ صحبت از یکی از بزرگترین ترتیبات دسترسی بلندمدت به ذخایر نفتی یک کشور در دهههای اخیر است.
نفت ونزوئلا در مدار واشنگتن
اما مهمترین پیام توافق شاید خارج از بشکهها و میدانهای نفتی قرار داشته باشد. آمریکا در حال تبدیل منابع ونزوئلا از یک ذخیره عظیم اما کمتولید به بخشی از معماری امنیت انرژی خود است.
در صورت اجرای کامل توافق، واشنگتن میتواند کنترل راهبردی بر بخشی قابل توجه از ذخایر ونزوئلا داشته باشد، شرکتهای آمریکایی توسعه آنها را انجام دهند و نفت تولیدی نیز با اولویت به بازار آمریکا منتقل شود.
در این صورت آمریکا بدون آنکه طبق ادعای ترامپ بودجه مستقیم مالیاتدهندگان خود را صرف خرید این ذخایر کند، دسترسی چنددهساله به یکی از بزرگترین منابع نفت جهان پیدا خواهد کرد و در مقابل، ونزوئلا سرمایه، فناوری و بازار لازم برای احیای صنعت نفت فرسوده خود را به دست میآورد.با این حال یک بخش اساسی داستان هنوز ناقص است: متن قرارداد منتشر نشده است.
تا زمانی که مفاد حقوقی توافق، مدت آن، فهرست نهایی میادین، سهم درآمد دولت ونزوئلا، نحوه انتخاب شرکتهای آمریکایی و تعریف دقیق «کنترل اکثریتی آمریکا» اعلام نشود، نمیتوان گفت واشنگتن دقیقاً چه چیزی به دست آورده است.
اما حتی با اطلاعات موجود، یک واقعیت روشن است: توافق اعلامشده بسیار فراتر از افزایش صادرات چند محموله نفت ونزوئلاست. واشنگتن به دنبال دسترسی بلندمدت به دهها میلیارد بشکه نفت زیرزمینی است؛ نفتی که در صورت توسعه میتواند برای دههها بخشی از نقشه انرژی آمریکا را تشکیل دهد.
دیسکریپشن: دونالد ترامپ از توافق نفتی آمریکا و ونزوئلا برای کنترل بیش از ۶۵ میلیارد بشکه ذخایر نفت خبر داده است. جزئیات توافق، ۱۷ میدان مورد مذاکره، نقش شورون و اهمیت این قرارداد برای بازار جهانی نفت را بخوانید.