واشنگتن برای محدود کردن تجارت ایران سراغ شرکای اصلی رفت
آزمون ۵ شریک ایران
میز نفت - تحریمهای جدید آمریکا علیه ایران، پنج شریک تجاری اصلی تهران شامل چین، عراق، ترکیه، هند و امارات را در برابر یک انتخاب دشوار قرار داده است؛ انتخابی میان حفظ روابط اقتصادی با ایران و پذیرش ریسک تحریمهای ثانویه واشنگتن.
به گزارش میز نفت، دور تازه فشارهای اقتصادی آمریکا علیه ایران در حالی آغاز شده که بخش مهمی از تجارت تهران همچنان به چند شریک اصلی در آسیا و منطقه وابسته است. چین بزرگترین خریدار نفت ایران است، عراق برای تأمین برق خود به گاز ایران نیاز دارد، ترکیه بخشی از گاز مورد نیازش را از ایران تأمین میکند و هند و امارات نیز هرکدام در تجارت با تهران نقش قابل توجهی داشتهاند.
دولت آمریکا در نخستین مرحله تحریمهای جدید، نزدیک به ۶۰ فرد، شرکت و کشتی را هدف قرار داده و دامنه محدودیتها را به حوزههایی مانند کشتیرانی، هوانوردی، فناوری، طلا و داراییهای دیجیتال گسترش داده است. با این حال، عدم تحریم بانکهای بزرگ چین نشان میدهد واشنگتن فعلاً از ورود مستقیم به بخشهایی که میتواند هزینه اقتصادی و سیاسی بیشتری ایجاد کند، خودداری کرده است.
اکنون پرسش اصلی این است که شرکای تجاری ایران تا چه اندازه حاضرند در برابر فشارهای آمریکا از روابط خود با تهران دفاع کنند.
چین همچنان بزرگترین خریدار نفت ایران محسوب میشود و بیش از ۸۰ درصد نفت خام صادراتی ایران از مسیر دریا به این کشور میرود. واردات نفت چین از ایران در مقطعی از سال جاری به حدود ۱.۵۸ میلیون بشکه در روز رسید، اما همزمان با افزایش فشارهای آمریکا، این رقم در ماه اوت به حدود ۵۳۴ هزار بشکه در روز کاهش یافته است.
ساختار تجارت نفت ایران و چین طی سالهای گذشته به شکلی شکل گرفته که آسیبپذیری آن در برابر تحریمهای آمریکا کاهش یابد. پالایشگاههای مستقل چین، شرکتهای واسطه، روشهای انتقال کشتیبهکشتی و تسویه با یوآن از جمله ابزارهایی هستند که در این تجارت مورد استفاده قرار گرفتهاند.
واشنگتن پیشتر نیز پالایشگاهها، شرکتهای بازرگانی و نفتکشهای فعال در این شبکه را تحریم کرده، اما این اقدامات نتوانسته جریان نفت ایران به چین را متوقف کند.
با این حال، تحریم بانکهای بزرگ چینی میتواند شرایط متفاوتی ایجاد کند؛ زیرا بانکهای بزرگ ارتباط گستردهتری با نظام مالی بینالمللی و تسویههای دلاری دارند. در مقابل، چنین اقدامی برای آمریکا نیز هزینه سیاسی و اقتصادی بالایی خواهد داشت.
به همین دلیل، چین مهمترین آزمون برای سنجش میزان اثرگذاری دور جدید فشارهای اقتصادی واشنگتن علیه ایران خواهد بود.
وابستگی عراق به انرژی ایران، بغداد را در موقعیت پیچیدهای قرار داده است. بخش قابل توجهی از برق عراق با استفاده از گاز ایران تولید میشود و این کشور سالانه میلیاردها دلار گاز از تهران وارد میکند.
در شرایطی که عراق همزمان با مشکلات درآمدی ناشی از اختلال در صادرات نفت روبهروست، قطع یا محدود شدن واردات گاز ایران میتواند فشار مضاعفی بر شبکه برق این کشور وارد کند.
از این رو، اجرای کامل تحریمهای ثانویه آمریکا علیه عراق ممکن است بغداد را میان تبعیت از واشنگتن و تأمین سوخت نیروگاههای خود با استفاده از گاز ایران قرار دهد؛ انتخابی که تبعات اقتصادی و اجتماعی سنگینی خواهد داشت.
ترکیه؛ جایگزین دارد، اما با هزینه بیشتر
ترکیه نیز یکی دیگر از شرکای مهم ایران در بخش انرژی است. واردات گاز ایران در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ به حدود ۴.۵ میلیارد مترمکعب رسید و نسبت به مدت مشابه سال قبل افزایش یافت.
قرارداد بلندمدت خرید گاز ایران در پایان ژوئیه ۲۰۲۶ منقضی شده و جنگ و شرایط منطقهای، مذاکرات برای توافق جدید را با دشواری مواجه کرده است.
آنکارا طی سالهای گذشته وابستگی خود به گاز ایران را کاهش داده و واردات از روسیه و جمهوری آذربایجان، ظرفیت LNG و پایانههای شناور خود را افزایش داده است. با این حال، جایگزین کردن کامل گاز ایران بهویژه برای مناطق شرقی ترکیه هزینهبر خواهد بود.در نتیجه، فشار آمریکا بر تجارت انرژی ایران میتواند هزینه تأمین گاز ترکیه را نیز افزایش دهد.
هند در مقایسه با چین وابستگی کمتری به نفت ایران دارد، اما روابط تجاری دو کشور همچنان برقرار است. هند در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ حدود ۷۰۷ میلیون دلار نفت از ایران وارد کرده و بخش مهمی از صادرات هند به تهران نیز محصولاتی مانند برنج، چای و دارو بوده است.
با این حال، تجارت دوجانبه هند و ایران در سالهای اخیر بهشدت کوچکتر شده است. ارزش این تجارت در سال مالی ۲۰۲۵-۲۰۲۶ حدود ۱.۶۳ میلیارد دلار اعلام شده؛ در حالی که این رقم در سال مالی ۲۰۱۸-۲۰۱۹ به حدود ۱۷ میلیارد دلار میرسید.
هند به دلیل وابستگی بالای خود به واردات نفت، نسبت به افزایش قیمت جهانی انرژی حساس است. بنابراین هرگونه تشدید اختلال در عرضه نفت میتواند هزینه واردات انرژی و فشار تورمی این کشور را افزایش دهد.
امارات متحده عربی پیش از تشدید تنشها یکی از مهمترین مسیرهای تجارت خارجی ایران بود. این کشور در سال ۲۰۲۴ حدود ۲۱ میلیارد دلار کالا به ایران صادر کرد و نقش مهمی در واردات، صادرات مجدد و خدمات مالی مرتبط با تجارت ایران داشت.
دبی طی چند دهه به یکی از مراکز اصلی فعالیت تجار و شرکتهای ایرانی تبدیل شده بود؛ اما تصمیم اخیر ابوظبی برای توقف تعاملات مالی و اقتصادی با ایران، این مسیر تجاری را با محدودیت جدی روبهرو کرده است.
امارات اعلام کرده این تصمیم پس از شناسایی تهدیدهای موشکی مرتبط با ایران اتخاذ شده است؛ موضوعی که تهران آن را رد کرده است.
توقف روابط اقتصادی با ایران میتواند ریسک تحریمهای ثانویه آمریکا برای شرکتهای اماراتی را کاهش دهد، اما همزمان هزینه اقتصادی قابل توجهی برای بنگاههای فعال در تجارت با ایران ایجاد خواهد کرد.
دور جدید فشارهای آمریکا یک تفاوت مهم با تحریمهای موردی گذشته دارد: واشنگتن تلاش میکند علاوه بر هدف قرار دادن نفتکشها و شرکتهای کوچک، رفتار شرکای اصلی ایران را نیز تغییر دهد.
اما شدت اثرگذاری این سیاست به واکنش چین، عراق، ترکیه، هند و امارات بستگی خواهد داشت. هرچه آمریکا به سراغ بانکها، زیرساختهای انرژی و شرکتهای بزرگتر برود، هزینه تحریمها برای شرکای ایران نیز افزایش مییابد.
در نهایت، موفقیت این راهبرد تنها با تعداد افراد و شرکتهای تحریمشده سنجیده نمیشود؛ معیار اصلی، میزان توانایی واشنگتن برای محدود کردن جریان نفت، گاز، تجارت و درآمدهای ایران از مسیر شرکای خارجی خواهد بود.
منبع : تسنیم
دولت آمریکا در نخستین مرحله تحریمهای جدید، نزدیک به ۶۰ فرد، شرکت و کشتی را هدف قرار داده و دامنه محدودیتها را به حوزههایی مانند کشتیرانی، هوانوردی، فناوری، طلا و داراییهای دیجیتال گسترش داده است. با این حال، عدم تحریم بانکهای بزرگ چین نشان میدهد واشنگتن فعلاً از ورود مستقیم به بخشهایی که میتواند هزینه اقتصادی و سیاسی بیشتری ایجاد کند، خودداری کرده است.
اکنون پرسش اصلی این است که شرکای تجاری ایران تا چه اندازه حاضرند در برابر فشارهای آمریکا از روابط خود با تهران دفاع کنند.
چین؛ مهمترین آزمون تحریمهای آمریکا
چین همچنان بزرگترین خریدار نفت ایران محسوب میشود و بیش از ۸۰ درصد نفت خام صادراتی ایران از مسیر دریا به این کشور میرود. واردات نفت چین از ایران در مقطعی از سال جاری به حدود ۱.۵۸ میلیون بشکه در روز رسید، اما همزمان با افزایش فشارهای آمریکا، این رقم در ماه اوت به حدود ۵۳۴ هزار بشکه در روز کاهش یافته است.
ساختار تجارت نفت ایران و چین طی سالهای گذشته به شکلی شکل گرفته که آسیبپذیری آن در برابر تحریمهای آمریکا کاهش یابد. پالایشگاههای مستقل چین، شرکتهای واسطه، روشهای انتقال کشتیبهکشتی و تسویه با یوآن از جمله ابزارهایی هستند که در این تجارت مورد استفاده قرار گرفتهاند.
واشنگتن پیشتر نیز پالایشگاهها، شرکتهای بازرگانی و نفتکشهای فعال در این شبکه را تحریم کرده، اما این اقدامات نتوانسته جریان نفت ایران به چین را متوقف کند.
با این حال، تحریم بانکهای بزرگ چینی میتواند شرایط متفاوتی ایجاد کند؛ زیرا بانکهای بزرگ ارتباط گستردهتری با نظام مالی بینالمللی و تسویههای دلاری دارند. در مقابل، چنین اقدامی برای آمریکا نیز هزینه سیاسی و اقتصادی بالایی خواهد داشت.
به همین دلیل، چین مهمترین آزمون برای سنجش میزان اثرگذاری دور جدید فشارهای اقتصادی واشنگتن علیه ایران خواهد بود.
عراق؛ گاز ایران در برابر تحریمها
وابستگی عراق به انرژی ایران، بغداد را در موقعیت پیچیدهای قرار داده است. بخش قابل توجهی از برق عراق با استفاده از گاز ایران تولید میشود و این کشور سالانه میلیاردها دلار گاز از تهران وارد میکند.
در شرایطی که عراق همزمان با مشکلات درآمدی ناشی از اختلال در صادرات نفت روبهروست، قطع یا محدود شدن واردات گاز ایران میتواند فشار مضاعفی بر شبکه برق این کشور وارد کند.
از این رو، اجرای کامل تحریمهای ثانویه آمریکا علیه عراق ممکن است بغداد را میان تبعیت از واشنگتن و تأمین سوخت نیروگاههای خود با استفاده از گاز ایران قرار دهد؛ انتخابی که تبعات اقتصادی و اجتماعی سنگینی خواهد داشت.
ترکیه؛ جایگزین دارد، اما با هزینه بیشتر
ترکیه نیز یکی دیگر از شرکای مهم ایران در بخش انرژی است. واردات گاز ایران در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ به حدود ۴.۵ میلیارد مترمکعب رسید و نسبت به مدت مشابه سال قبل افزایش یافت.
قرارداد بلندمدت خرید گاز ایران در پایان ژوئیه ۲۰۲۶ منقضی شده و جنگ و شرایط منطقهای، مذاکرات برای توافق جدید را با دشواری مواجه کرده است.
آنکارا طی سالهای گذشته وابستگی خود به گاز ایران را کاهش داده و واردات از روسیه و جمهوری آذربایجان، ظرفیت LNG و پایانههای شناور خود را افزایش داده است. با این حال، جایگزین کردن کامل گاز ایران بهویژه برای مناطق شرقی ترکیه هزینهبر خواهد بود.در نتیجه، فشار آمریکا بر تجارت انرژی ایران میتواند هزینه تأمین گاز ترکیه را نیز افزایش دهد.
هند؛ تجارت محدود اما در معرض فشار
هند در مقایسه با چین وابستگی کمتری به نفت ایران دارد، اما روابط تجاری دو کشور همچنان برقرار است. هند در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ حدود ۷۰۷ میلیون دلار نفت از ایران وارد کرده و بخش مهمی از صادرات هند به تهران نیز محصولاتی مانند برنج، چای و دارو بوده است.
با این حال، تجارت دوجانبه هند و ایران در سالهای اخیر بهشدت کوچکتر شده است. ارزش این تجارت در سال مالی ۲۰۲۵-۲۰۲۶ حدود ۱.۶۳ میلیارد دلار اعلام شده؛ در حالی که این رقم در سال مالی ۲۰۱۸-۲۰۱۹ به حدود ۱۷ میلیارد دلار میرسید.
هند به دلیل وابستگی بالای خود به واردات نفت، نسبت به افزایش قیمت جهانی انرژی حساس است. بنابراین هرگونه تشدید اختلال در عرضه نفت میتواند هزینه واردات انرژی و فشار تورمی این کشور را افزایش دهد.
امارات؛ پایان یک مسیر تجاری مهم؟
امارات متحده عربی پیش از تشدید تنشها یکی از مهمترین مسیرهای تجارت خارجی ایران بود. این کشور در سال ۲۰۲۴ حدود ۲۱ میلیارد دلار کالا به ایران صادر کرد و نقش مهمی در واردات، صادرات مجدد و خدمات مالی مرتبط با تجارت ایران داشت.
دبی طی چند دهه به یکی از مراکز اصلی فعالیت تجار و شرکتهای ایرانی تبدیل شده بود؛ اما تصمیم اخیر ابوظبی برای توقف تعاملات مالی و اقتصادی با ایران، این مسیر تجاری را با محدودیت جدی روبهرو کرده است.
امارات اعلام کرده این تصمیم پس از شناسایی تهدیدهای موشکی مرتبط با ایران اتخاذ شده است؛ موضوعی که تهران آن را رد کرده است.
توقف روابط اقتصادی با ایران میتواند ریسک تحریمهای ثانویه آمریکا برای شرکتهای اماراتی را کاهش دهد، اما همزمان هزینه اقتصادی قابل توجهی برای بنگاههای فعال در تجارت با ایران ایجاد خواهد کرد.
تحریمها تا کجا پیش میروند؟
دور جدید فشارهای آمریکا یک تفاوت مهم با تحریمهای موردی گذشته دارد: واشنگتن تلاش میکند علاوه بر هدف قرار دادن نفتکشها و شرکتهای کوچک، رفتار شرکای اصلی ایران را نیز تغییر دهد.
اما شدت اثرگذاری این سیاست به واکنش چین، عراق، ترکیه، هند و امارات بستگی خواهد داشت. هرچه آمریکا به سراغ بانکها، زیرساختهای انرژی و شرکتهای بزرگتر برود، هزینه تحریمها برای شرکای ایران نیز افزایش مییابد.
در نهایت، موفقیت این راهبرد تنها با تعداد افراد و شرکتهای تحریمشده سنجیده نمیشود؛ معیار اصلی، میزان توانایی واشنگتن برای محدود کردن جریان نفت، گاز، تجارت و درآمدهای ایران از مسیر شرکای خارجی خواهد بود.
منبع : تسنیم
سه شنبه ۳ شهريور ۱۴۰۵ ساعت ۱۶:۴۱
کد مطلب: 49889