وقتی عددسازی جای کارشناسی را میگیرد
تنگه هرمز در محاصره «اعداد خیابانی»
میز نفت - اظهارات اخیر کاظم غریبآبادی درباره درآمدهای ادعایی ایران از تنگه هرمز، بار دیگر نشان داد بخش قابل توجهی از اعدادی که طی هفتههای اخیر درباره ظرفیت درآمدزایی این آبراه منتشر شده، با واقعیتهای حقوقی، اقتصادی و آماری فاصله دارد. در شرایطی که برخی از درآمدهای ۳۰، ۵۰، ۷۰ و حتی بیش از ۱۰۰ میلیارد دلاری سخن میگویند، پرسش اینجاست که این اعداد بر چه مبنایی تولید میشوند و انتشار آنها چه اثری بر منافع ملی، مذاکرات ایران و افکار عمومی دارد؟
به گزارش میزنفت، عدد، مهمترین ابزار تصمیمسازی در حکمرانی است. بودجه، صادرات نفت، درآمدهای ارزی، ظرفیت بنادر، تجارت خارجی و حتی مذاکرات بینالمللی، همگی بر پایه اعداد شکل میگیرند. به همین دلیل، عددسازی نه یک خطای رسانهای، بلکه میتواند به یک خطای راهبردی تبدیل شود.
طی هفتههای اخیر، اعداد مختلفی درباره درآمد ایران از تنگه هرمز منتشر شده است؛ از ۳۰ میلیارد دلار تا ۵۰، ۷۰ و حتی بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار. وجه مشترک همه این برآوردها، نبود محاسبات روشن، مستندات حقوقی و تحلیلهای اقتصادی است. تکرار مداوم این ارقام، نوعی «توهمفروشی» را درباره ظرفیت درآمدزایی تنگه هرمز ایجاد کرده است.
عدد فهمیدن، همانقدر اهمیت دارد که عدد گفتن. استخراج یک عدد معتبر، حاصل ساعتها بررسی آماری، تحلیل اقتصادی، شناخت حقوق بینالملل، مطالعه بازار حملونقل دریایی و ارزیابی توان اجرایی کشور است. به همین دلیل، اعدادی که از سوی دستگاههای مسئول، مراکز پژوهشی و کارشناسان خبره منتشر میشود، قابلیت بررسی و اتکا دارد؛ حتی اگر درباره آنها اختلافنظر وجود داشته باشد.
در مقابل، یک عدد که در یک تجمع خیابانی یا یک نشست غیرتخصصی مطرح شود، صرفاً یک ادعاست. وایرال شدن آن نیز به ادعا اعتبار علمی نمیبخشد. با این حال، برخی جریانهای تندرو همین اعداد را به سرعت بازنشر میکنند و از دل آنها تصویری غیرواقعی از ظرفیت اقتصادی کشور میسازند؛ پدیدهای که میتوان آن را «اعداد خیابانی» نامید.
اظهارات غریبآبادی از این جهت اهمیت دارد که برای نخستینبار یک مقام مسئول، صریح و شفاف این برآوردها را زیر سؤال برد. این موضع نشان داد میان محاسبات کارشناسی و اعداد منتشرشده در فضای رسانهای، فاصلهای جدی وجود دارد.
موضوع فقط یک اختلاف آماری نیست. «اعداد خیابانی» قدرت چانهزنی کشور را افزایش نمیدهد؛ برعکس، کار دستگاه دیپلماسی را دشوارتر میکند. مذاکرهکننده زمانی میتواند از منافع ملی دفاع کند که بر دادههای قابل استناد، تحلیلهای حقوقی و برآوردهای واقعی تکیه داشته باشد. اعداد نجومی و فاقد پشتوانه، نه امتیازی برای ایران میسازد و نه طرف مقابل را متقاعد میکند.
پیامد دیگر این روند، مسموم شدن فضای داخلی است. وقتی جامعه با اعداد غیرواقعی روبهرو میشود، انتظاراتی شکل میگیرد که تحقق آنها اساساً ممکن نیست. فاصله میان انتظار و واقعیت، بیاعتمادی تولید میکند و همین شکاف، بستر مناسبی برای جنگ روانی فراهم میآورد.
اسرائیل و رسانههای همسو با آن، دقیقاً از چنین فضایی استقبال میکنند. هرچه اختلاف میان واقعیت و برداشت عمومی بیشتر شود، انسجام داخلی آسیب میبیند و مدیریت پروندههای حساس برای جمهوری اسلامی دشوارتر خواهد شد. از این منظر، عددسازی بدون پشتوانه فقط یک اشتباه کارشناسی نیست؛ اقدامی است که میتواند ناخواسته در خدمت اهداف جنگ روانی دشمن قرار گیرد.
سخنان غریبآبادی را باید آغاز یک اصلاح ضروری دانست. اکنون نوبت سایر دستگاههای مسئول است که با انتشار برآوردهای مستند، واقعیت ظرفیت درآمدی تنگه هرمز را برای افکار عمومی تشریح کنند. حکمرانی موفق، بر پایه اعداد دقیق شکل میگیرد، نه شعارهای هیجانی و «اعداد خیابانی».
طی هفتههای اخیر، اعداد مختلفی درباره درآمد ایران از تنگه هرمز منتشر شده است؛ از ۳۰ میلیارد دلار تا ۵۰، ۷۰ و حتی بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار. وجه مشترک همه این برآوردها، نبود محاسبات روشن، مستندات حقوقی و تحلیلهای اقتصادی است. تکرار مداوم این ارقام، نوعی «توهمفروشی» را درباره ظرفیت درآمدزایی تنگه هرمز ایجاد کرده است.
عدد، محصول تخصص است نه هیجان
عدد فهمیدن، همانقدر اهمیت دارد که عدد گفتن. استخراج یک عدد معتبر، حاصل ساعتها بررسی آماری، تحلیل اقتصادی، شناخت حقوق بینالملل، مطالعه بازار حملونقل دریایی و ارزیابی توان اجرایی کشور است. به همین دلیل، اعدادی که از سوی دستگاههای مسئول، مراکز پژوهشی و کارشناسان خبره منتشر میشود، قابلیت بررسی و اتکا دارد؛ حتی اگر درباره آنها اختلافنظر وجود داشته باشد.
در مقابل، یک عدد که در یک تجمع خیابانی یا یک نشست غیرتخصصی مطرح شود، صرفاً یک ادعاست. وایرال شدن آن نیز به ادعا اعتبار علمی نمیبخشد. با این حال، برخی جریانهای تندرو همین اعداد را به سرعت بازنشر میکنند و از دل آنها تصویری غیرواقعی از ظرفیت اقتصادی کشور میسازند؛ پدیدهای که میتوان آن را «اعداد خیابانی» نامید.
«اعداد خیابانی» علیه منافع ملی
اظهارات غریبآبادی از این جهت اهمیت دارد که برای نخستینبار یک مقام مسئول، صریح و شفاف این برآوردها را زیر سؤال برد. این موضع نشان داد میان محاسبات کارشناسی و اعداد منتشرشده در فضای رسانهای، فاصلهای جدی وجود دارد.
موضوع فقط یک اختلاف آماری نیست. «اعداد خیابانی» قدرت چانهزنی کشور را افزایش نمیدهد؛ برعکس، کار دستگاه دیپلماسی را دشوارتر میکند. مذاکرهکننده زمانی میتواند از منافع ملی دفاع کند که بر دادههای قابل استناد، تحلیلهای حقوقی و برآوردهای واقعی تکیه داشته باشد. اعداد نجومی و فاقد پشتوانه، نه امتیازی برای ایران میسازد و نه طرف مقابل را متقاعد میکند.
هدیهای به جنگ روانی
پیامد دیگر این روند، مسموم شدن فضای داخلی است. وقتی جامعه با اعداد غیرواقعی روبهرو میشود، انتظاراتی شکل میگیرد که تحقق آنها اساساً ممکن نیست. فاصله میان انتظار و واقعیت، بیاعتمادی تولید میکند و همین شکاف، بستر مناسبی برای جنگ روانی فراهم میآورد.
اسرائیل و رسانههای همسو با آن، دقیقاً از چنین فضایی استقبال میکنند. هرچه اختلاف میان واقعیت و برداشت عمومی بیشتر شود، انسجام داخلی آسیب میبیند و مدیریت پروندههای حساس برای جمهوری اسلامی دشوارتر خواهد شد. از این منظر، عددسازی بدون پشتوانه فقط یک اشتباه کارشناسی نیست؛ اقدامی است که میتواند ناخواسته در خدمت اهداف جنگ روانی دشمن قرار گیرد.
پایان «توهمفروشی»
سخنان غریبآبادی را باید آغاز یک اصلاح ضروری دانست. اکنون نوبت سایر دستگاههای مسئول است که با انتشار برآوردهای مستند، واقعیت ظرفیت درآمدی تنگه هرمز را برای افکار عمومی تشریح کنند. حکمرانی موفق، بر پایه اعداد دقیق شکل میگیرد، نه شعارهای هیجانی و «اعداد خیابانی».
چهارشنبه ۷ مرداد ۱۴۰۵ ساعت ۱۲:۰۰
کد مطلب: 49200