بحران تنگه هرمز معادلات بازار انرژی را تغییر داد:
رکوردشکنی صادرات نفت روسیه به هند
میز نفت - واردات نفت روسیه به هند در ژوئن ۲۰۲۶ به بالاترین سطح تاریخی رسید. هم‌زمان با اختلال در صادرات نفت کشورهای حاشیه خلیج فارس بر اثر بحران تنگه هرمز، پالایشگاه‌های هندی خرید نفت روسیه را به رکوردی بی‌سابقه رساندند؛ اقدامی که جایگاه مسکو را به یکی از مهم‌ترین تضمین‌کنندگان امنیت انرژی دهلی‌نو تبدیل کرده است.
به گزارش میز نفت، اویل پرایس نوشت: داده‌های تجارت نفت نشان می‌دهد هند در ماه ژوئن روزانه حدود ۵ میلیون بشکه نفت خام وارد کرده که بالاترین حجم ثبت‌شده برای این ماه محسوب می‌شود. از این میزان، ۲.۶ میلیون بشکه در روز از روسیه تأمین شده که معادل ۵۴ درصد کل واردات نفت هند است و یک رکورد تاریخی در روابط نفتی دو کشور به شمار می‌رود.
صادرات نفت روسیه به هند تنها چهار ماه پس از آنکه تحت فشار تحریم‌های آمریکا به حدود ۱.۱ میلیون بشکه در روز کاهش یافته بود، بیش از دو برابر شد و اکنون به یکی از ارکان اصلی راهبرد «امنیت انرژی» هند تبدیل شده است.
افزایش واردات نفت روسیه نتیجه مستقیم اختلال در عرضه نفت کشورهای حوزه خلیج فارس پس از بحران «تنگه هرمز» بود. هند که ذخایر راهبردی نفت محدودی در اختیار دارد، ناچار شد برای جلوگیری از کمبود خوراک پالایشگاه‌ها، خرید نفت روسیه را به شکل قابل توجهی افزایش دهد.
ذخایر راهبردی نفت هند حتی در صورت تکمیل، تنها پاسخگوی حدود ۹ تا ۱۰ روز مصرف این کشور است؛ رقمی که فاصله زیادی با استاندارد ۹۰ روزه پیشنهادی آژانس بین‌المللی انرژی دارد. به همین دلیل، کاهش واردات نفت در ماه‌های مارس تا مه بیشتر ناشی از محدودیت عرضه بود تا سیاست کاهش خرید.
پیش از بحران، بیش از نیمی از نفت وارداتی هند از کشورهای خلیج فارس تأمین می‌شد، اما با اختلال در تردد نفتکش‌ها، این معادله تغییر کرد.
عراق که پیش‌تر حدود یک‌پنجم نفت مورد نیاز هند را تأمین می‌کرد، برای چند ماه تقریباً از بازار این کشور حذف شد. کویت نیز پس از بحران عملاً صادرات خود به هند را متوقف کرد.
عربستان سعودی نیز از دومین تأمین‌کننده بزرگ نفت هند با حدود یک میلیون بشکه در روز، به تنها حدود ۳۳۰ هزار بشکه در روز سقوط کرد. هرچند امکان صادرات از طریق بندر «ینبع» در دریای سرخ وجود داشت، اما قیمت بالای نفت عربستان باعث کاهش جذابیت خرید آن شد.
در مقابل، امارات تنها صادرکننده بزرگ منطقه بود که توانست سریع‌تر از دیگران صادرات خود را بازیابی کند و طی سه ماه گذشته روزانه بین ۵۰۰ تا ۵۵۰ هزار بشکه نفت به هند ارسال کرد.
در میان شرکت‌های هندی، «Indian Oil Corporation» بزرگ‌ترین خریدار نفت روسیه بود و روزانه بیش از ۹۰۰ هزار بشکه نفت دریافت کرد.
مجتمع پالایشی «جامناگر» متعلق به «Reliance Industries» نیز با واردات بیش از ۵۰۰ هزار بشکه در روز، دومین خریدار بزرگ نفت روسیه محسوب می‌شود.
همچنین پالایشگاه «وادینار» متعلق به «Nayara Energy» پس از پایان عملیات تعمیرات، فعالیت خود را از سر گرفت و در ماه ژوئن تمام خوراک خود را از نفت روسیه تأمین کرد. این شرکت که نزدیک به نیمی از سهام آن در اختیار «روس‌نفت» قرار دارد، به دلیل تحریم‌های اروپا و انگلیس همچنان به نفت روسیه وابسته است.
افزایش صادرات نفت روسیه تنها به دلیل افزایش تقاضای هند نبود. حملات اوکراین به زیرساخت‌های پالایشی روسیه موجب کاهش ظرفیت پالایش این کشور و آزاد شدن حجم بیشتری از نفت خام برای صادرات شد.
از سوی دیگر، کاهش رشد مصرف نفت در چین و استفاده بیشتر پکن از ذخایر راهبردی، باعث شد بخشی از نفت روسیه که پیش‌تر راهی بازار چین می‌شد، در اختیار مشتریان دیگری از جمله هند قرار گیرد.
با اجرای آتش‌بس میان ایران و آمریکا و بازگشایی تدریجی مسیر عبور نفتکش‌ها از تنگه هرمز، انتظار می‌رود صادرات کشورهای خلیج فارس دوباره افزایش یابد.
تولیدکنندگان منطقه برای بازپس‌گیری سهم بازار، تخفیف‌های قابل توجهی روی نفت خود ارائه کرده‌اند. گزارش‌ها از تخفیف‌هایی تا ۲۰ دلار برای هر بشکه برخی محموله‌های نفت عراق حکایت دارد و سایر صادرکنندگان منطقه نیز احتمالاً همین مسیر را دنبال خواهند کرد.در نتیجه، بازار نفت منطقه از کمبود عرضه به سمت رقابت شدید بر سر فروش محموله‌ها حرکت کرده است.
با وجود بازگشت تدریجی نفت خاورمیانه، کارشناسان معتقدند سهم نفت روسیه در سبد وارداتی هند همچنان بالا باقی خواهد ماند.
تجربه بحران تنگه هرمز نشان داد اتکای بیش از حد به یک منطقه جغرافیایی، امنیت انرژی هند را با خطر جدی روبه‌رو می‌کند. به همین دلیل، دهلی‌نو احتمالاً حتی در صورت ارزان‌تر شدن نفت کشورهای عربی نیز خرید نفت روسیه را ادامه خواهد داد.
اگرچه تخفیف‌های نفت روسیه در ماه‌های آینده ممکن است کاهش یابد و رقابت با نفت خلیج فارس افزایش پیدا کند، اما تجربه بحران اخیر ثابت کرد که برای هند، نفت روسیه دیگر تنها یک گزینه اقتصادی نیست، بلکه به یک «بیمه امنیت انرژی» در برابر بحران‌های آینده تبدیل شده است.
صادرات نفت روسیه به هند تنها چهار ماه پس از آنکه تحت فشار تحریم‌های آمریکا به حدود ۱.۱ میلیون بشکه در روز کاهش یافته بود، بیش از دو برابر شد و اکنون به یکی از ارکان اصلی راهبرد «امنیت انرژی» هند تبدیل شده است.
بحران تنگه هرمز؛ عامل جهش خرید نفت روسیه
افزایش واردات نفت روسیه نتیجه مستقیم اختلال در عرضه نفت کشورهای حوزه خلیج فارس پس از بحران «تنگه هرمز» بود. هند که ذخایر راهبردی نفت محدودی در اختیار دارد، ناچار شد برای جلوگیری از کمبود خوراک پالایشگاه‌ها، خرید نفت روسیه را به شکل قابل توجهی افزایش دهد.
ذخایر راهبردی نفت هند حتی در صورت تکمیل، تنها پاسخگوی حدود ۹ تا ۱۰ روز مصرف این کشور است؛ رقمی که فاصله زیادی با استاندارد ۹۰ روزه پیشنهادی آژانس بین‌المللی انرژی دارد. به همین دلیل، کاهش واردات نفت در ماه‌های مارس تا مه بیشتر ناشی از محدودیت عرضه بود تا سیاست کاهش خرید.
کاهش شدید صادرات نفت عربستان، عراق و کویت
پیش از بحران، بیش از نیمی از نفت وارداتی هند از کشورهای خلیج فارس تأمین می‌شد، اما با اختلال در تردد نفتکش‌ها، این معادله تغییر کرد.
عراق که پیش‌تر حدود یک‌پنجم نفت مورد نیاز هند را تأمین می‌کرد، برای چند ماه تقریباً از بازار این کشور حذف شد. کویت نیز پس از بحران عملاً صادرات خود به هند را متوقف کرد.
عربستان سعودی نیز از دومین تأمین‌کننده بزرگ نفت هند با حدود یک میلیون بشکه در روز، به تنها حدود ۳۳۰ هزار بشکه در روز سقوط کرد. هرچند امکان صادرات از طریق بندر «ینبع» در دریای سرخ وجود داشت، اما قیمت بالای نفت عربستان باعث کاهش جذابیت خرید آن شد.
در مقابل، امارات تنها صادرکننده بزرگ منطقه بود که توانست سریع‌تر از دیگران صادرات خود را بازیابی کند و طی سه ماه گذشته روزانه بین ۵۰۰ تا ۵۵۰ هزار بشکه نفت به هند ارسال کرد.
پالایشگاه‌های هندی خریدار اصلی نفت روسیه
در میان شرکت‌های هندی، «Indian Oil Corporation» بزرگ‌ترین خریدار نفت روسیه بود و روزانه بیش از ۹۰۰ هزار بشکه نفت دریافت کرد.
مجتمع پالایشی «جامناگر» متعلق به «Reliance Industries» نیز با واردات بیش از ۵۰۰ هزار بشکه در روز، دومین خریدار بزرگ نفت روسیه محسوب می‌شود.
همچنین پالایشگاه «وادینار» متعلق به «Nayara Energy» پس از پایان عملیات تعمیرات، فعالیت خود را از سر گرفت و در ماه ژوئن تمام خوراک خود را از نفت روسیه تأمین کرد. این شرکت که نزدیک به نیمی از سهام آن در اختیار «روس‌نفت» قرار دارد، به دلیل تحریم‌های اروپا و انگلیس همچنان به نفت روسیه وابسته است.
چرا نفت روسیه در دسترس‌تر شد؟
افزایش صادرات نفت روسیه تنها به دلیل افزایش تقاضای هند نبود. حملات اوکراین به زیرساخت‌های پالایشی روسیه موجب کاهش ظرفیت پالایش این کشور و آزاد شدن حجم بیشتری از نفت خام برای صادرات شد.
از سوی دیگر، کاهش رشد مصرف نفت در چین و استفاده بیشتر پکن از ذخایر راهبردی، باعث شد بخشی از نفت روسیه که پیش‌تر راهی بازار چین می‌شد، در اختیار مشتریان دیگری از جمله هند قرار گیرد.
بازگشت نفت خلیج فارس؛ رقابت تازه با روسیه
با اجرای آتش‌بس میان ایران و آمریکا و بازگشایی تدریجی مسیر عبور نفتکش‌ها از تنگه هرمز، انتظار می‌رود صادرات کشورهای خلیج فارس دوباره افزایش یابد.
تولیدکنندگان منطقه برای بازپس‌گیری سهم بازار، تخفیف‌های قابل توجهی روی نفت خود ارائه کرده‌اند. گزارش‌ها از تخفیف‌هایی تا ۲۰ دلار برای هر بشکه برخی محموله‌های نفت عراق حکایت دارد و سایر صادرکنندگان منطقه نیز احتمالاً همین مسیر را دنبال خواهند کرد.در نتیجه، بازار نفت منطقه از کمبود عرضه به سمت رقابت شدید بر سر فروش محموله‌ها حرکت کرده است.
نفت روسیه همچنان برگ برنده هند
با وجود بازگشت تدریجی نفت خاورمیانه، کارشناسان معتقدند سهم نفت روسیه در سبد وارداتی هند همچنان بالا باقی خواهد ماند.
تجربه بحران تنگه هرمز نشان داد اتکای بیش از حد به یک منطقه جغرافیایی، امنیت انرژی هند را با خطر جدی روبه‌رو می‌کند. به همین دلیل، دهلی‌نو احتمالاً حتی در صورت ارزان‌تر شدن نفت کشورهای عربی نیز خرید نفت روسیه را ادامه خواهد داد.
اگرچه تخفیف‌های نفت روسیه در ماه‌های آینده ممکن است کاهش یابد و رقابت با نفت خلیج فارس افزایش پیدا کند، اما تجربه بحران اخیر ثابت کرد که برای هند، نفت روسیه دیگر تنها یک گزینه اقتصادی نیست، بلکه به یک «بیمه امنیت انرژی» در برابر بحران‌های آینده تبدیل شده است.
پنجشنبه ۱۸ تير ۱۴۰۵ ساعت ۱۸:۳۴
کد مطلب: 48738